Ontoloji varlığı, epistomoloji bilgiyi ifade eder.
Var olmak bilmek demektir.
Varlık gemisi ancak bilgi denizinde yol alır.
Varlık binası sadece bilgi temelleri üzerinde yükselebilir.
Beşeri insan yapan, halife kılan yegane değer bilgidir.
“Bir zamanlar Rabbin meleklere: “Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.” buyurmuştu. Melekler de: (Ya Rab!) “Seni övgüyle yüceltip takdis eden bizler dururken, orada bozgunculuğa ve yozlaşmaya yol açacak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?” dediler. (Allah da) şöyle buyurdu: “Muhakkak ki ben, sizin bilmediklerinizi bilirim. Allah, Âdem’e bütün varlıkların isimlerini öğretti. Bakara, 2/30-31.
Tanımak ve bilmekle yükümlü beşer bilmez ve öğrenmez ise hazır bilgi ile donatılmış hayvanlardan daha aşağı bir derekeye düşecektir:
“Onların kalpleri var fakat (hakkı) anlamazlar, gözleri var fakat (gerçeği) görmezler, kulakları var fakat (doğruyu) duymazlar. Onlar hayvanlar gibidirler. Hatta hayvanlardan da aşağıdadırlar. Onlar gaflet içindedirler.” A’raf, /179.
Bu sebeple ilk olarak “oku” denildi.
“Oku” ile başlayan ilk sureden sonra “kalem” e yemin edildi.
Beşer okumadan insan olamaz, olsa da insan kalamaz.
Hz. Süleyman (a.s.) huzurunda yapılan Belkıs’ın tahtının getirilmesinde kazanan yine ilim idi:
“Cinlerden bir ifrit: “Sen oturduğun yerden kalkmadan önce o tahtı sana getiririm. Hem bu işi başaracak gücüm var ve hem de bu konuda güvenilir bir kişiyim (bana inanabilirsin)” dedi. Kendisine bilgi verilen kimse: “Gözünü açıp kapamadan o tahtı sana getireyim” dedi…” Neml, 27/39-40.
Hz. Peygamber (s.a.v.) gönderilişinin hikmetini açıklarken ilme ve ilim öğretmeye atıfta bulunur:
“Allah beni sıkıntı verip zorlaştırıcı olarak göndermedi. Beni ancak kolaylaştırıcı bir öğretmen olarak gönderdi.” Müslim, Talâk, 29.
Varlık mertebeleri de bilgi/ilim ile ifade edilmiştir:
“İnsanlar helâk oldu; âlimler müstesna. Âlimler de helâk oldu; ilmiyle amel edenler müstesna. Amel edenler de helâk oldu; ihlâs sahipleri müstesna. İhlâs sahiplerine gelince, onlar da pek büyük bir tehlike ile karşı karşıyadırlar. Gazalî, İhyâu ulûmi’d-dîn, 3/414, 4/179, 362.
Hasılı: Epistemoloji mi, ontoloji mi önceliklidir?
Bize göre öncelikli olan ve var oluşu değerli kılan bilgidir yani epistemolojidir.
