1. Anasayfa
  2. Genel

Her Şeyi Yapabilirsin, Peki Yapmak Zorunda mısın?

Her Şeyi Yapabilirsin, Peki Yapmak Zorunda mısın?
0

İnsan evladı olarak dünyaya geldiğimiz andan itibaren ne kadar çok çaba harcıyoruz görülebilmek ve değerli olabilmek için. Bunun nedenlerinden birisi son derece aciz varlıklar olarak dünyaya gelişimiz mi bilinmez. Ancak sanki geri kalan ömrümüz o acziyetin acısını çıkarmakla geçiyor.

Yeni doğan bir insan evladı varlığını sürdürebilmek için bütünüyle bir başkasının bakımına muhtaç ve bu bakım süresi azımsanamayacak uzunlukta. Fakat zaman ilerledikçe büyüyen, öğrenen ve güçlenen insanın yapabildikleri yapamadıklarına oranla çoğalıyor. Böylelikle kontrol alanı genişledikçe kontrol edemeyeceği koskoca bir alanın hâlâ var olduğunu unutuyor zaman zaman. Modern hayat olarak nitelenen hayat biçimi ise insana bu unutmayı teşvik ediyor. 

Güçlü olmalısın, başarılı olmalısın, kimseye ihtiyaç duymamalısın, kendi ayaklarının üzerinde durmalısın… Kapitalist sistem açısından bütün bu söylemlerin arkasında açıkça ifade edilmeyen bir kabul var sanki: Yapabiliyorsan değerlisin. 

Oysaki yaratılmış hiçbir varlık her şeyi yapamaz ve her şeye güç yetiremez. Yaratılış itibariyle her varlığın dünya hayatına hizmet eden ve onu tamamlayan özellikleri vardır muhakkak. Ancak hiçbir varlık bütün özellikleri kendinde tamamıyla barındıramaz. Ve eminim ki yaratılıştaki bu farklılık ve sınırlılıklar bambaşka hikmetler barındırıyor özünde. 

Fakat çağımızın özellikle medya aracılığıyla sunulan insan tasavvurunun sınırlılıklarla pek barışık olmadığı söylenebilir. “İstersen yaparsın, yeterince çalışırsan başarırsın, kendinin en iyi versiyonu ol.” gibi motivasyon cümleleri ve mesajları çok sık kullanılan araçlar haline gelmiş durumda. İnsan gelişen, öğrenen ve sınırlarını genişletebilen bir varlık olduğu için bu ifadeler belirli ölçülerde doğru ancak sorun bu insana bahşedilen imkânın sınırsız bir yeterlik iddiasına dönüşmesiyle başlıyor. 

Çünkü bazen “yapabilirsin” cümlesini “öyleyse neden yapamıyorsun” sorusu takip eder ve bu soru insanın sınırlarını, şartlarını, yeteneklerini, bedenini, mizacını ve kontrol edemediği sayısız değişkeni görünmez hale getirir. Bu anlayışta, sınırlılığı yaradılışın doğal bir parçası olmaktan çıkarır aşılması gereken bir engel gibi algılatmaya başlar. 

Bu anlayışın en görünür olduğu alanlardan birisi de “güçlü kadın” söylemidir. Bu söylemin anlaşılır bir tarihsel ve toplumsal arka planı vardır. Ataerkil dünya düzeninde kadın uzun süre güçsüz, korunmaya muhtaç, yapamayacakları üzerinden tanımlanan bir varlık olarak görülmüş; eğitimden çalışma hayatına, ekonomik imkânlardan toplumsal karar mekanizmalarına kadar pek çok alanda imkânları sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla “Kadın da yapabilir.” itirazı kendisine çizilmiş sınırları sorgulayan önemli bir karşı çıkışı ifade eder. 

Fakat zamanla “Kadın da yapabilir.” ile başlayan söylem “Kadın her şeyi yapabilir” e oradan da fark ettirmeden “Kadın her şeyi yapmalıdır” a yaklaşmıştır. Böylelikle bir zamanlar kadının önüne konulan engeller kaldırılmaya çalışılırken diğer yandan fark ettirmeden kadının omuzlarına yeni yükler yüklenmiştir. Ve buradan bakıldığında bu bağlam içerisinde sen “Her şeyi yapabilirsin.” cümlesi özgürleştirici olmaktan daha çok yeni bir yeterlik standardı oluşturmuştur.  

Diğer yandan toplumun tarihsel olarak daha zayıf gördüğü kesime (kadınlara) sürekli güçlü olduğunu hatırlatma ihtiyacı duyması, bir bakıma aynı zayıflık kabulünün farklı bir dille devamı olabilir mi? Ya da kadına sürekli: “Sen güçlüsün.” diyerek farkında olmadan esas ölçünün güç olduğu ve güçsüzlüğün ise kaçınılması gereken bir durum olduğu kabulü mü sürdürülmektedir? soruları üzerine de düşünülmeli bence. 

Eskiden söylem “Sen kadınsın yapamazsın.” iken şimdi söylem “Sen güçlü bir kadınsın yaparsın.” şeklinde. Bu iki ifade birbirinin zıddı gibi ancak ikisinin ortak varsayımı insanın değerini yapabilme kapasitesiyle ölçmesi. İşte belki de tam da sorgulamamız gereken husus burası. Neden değerli olabilmek için güçlü olmak, yapabilmek zorundayız? Neden yapabilirim demek özgüven göstergesiyken bunu yapamıyorum demek yetersizlik olarak algılanıyor? Neden yapabildiklerimiz üzerinden üstünlükler oluşturuyoruz? İnsanın yapabildikleri kadar yapamadıklarının olması da insan olmasının bir özelliği değil mi? Ve bireyin yapabildiklerini bildiği kadar yapamayacaklarının da farkında olması bir kendini bilme meselesi değil mi? 

Burada meseleyi yalnızca kadın üzerinden okumanın da bizi başka bir yanılgıya götüreceğini düşünüyorum. Çünkü sınırlılığı kabullenememe, sürekli güçlü görünme ve değerini yapabildikleri üzerinden kanıtlama meselesi özünde bir kadınlık ya da erkeklik meselesi değil. Bu bir insan olma meselesi, insan olmanın sınırlılıklarıyla barışabilme meselesidir. 

Sınırları olduğunu bilmek ile kendi geliştirmekten vazgeçmek aynı şey değildir. Bu anlamda insan elbette çalışmalı, öğrenmeli, sınırlarını zorlamalı, kendisine verilen yetenekleri keşfetmeli ve geliştirmelidir. Ancak “Yapabileceklerimi keşfetmeliyim.” ile “Değerli olabilmek için her şeyi yapabildiğimi kanıtlamalıyım.” arasında ciddi bir mesafe olduğu unutulmamalıdır. 

Birçok reklam ya da söz aracılığıyla sık sık vurgulanmaya çalışıldığı gibi değerli olmak için her şeyi yapabiliyor olmak gerekmiyor. İnsanın kendisi bizatihi değerli bir varlıktır zaten. Kadının, erkeğin ve dahi insanın güçlü yanlarının olduğu kadar zayıf yanları da vardır elbet. Şöyle ki her bir insan evladının yetenekleri, zekâsı ve kabiliyeti oranında yapabildikleri kadar yapamadıkları da olacaktır. Ancak söz konusu olan şey duygu, değer, önem, hak ve sorumluluklar olduğunda kadın ya da erkek değil insan diye bir varlıktan söz edilir…

1986’da Gümüşhane’de doğdu. Sivas Anadolu İmam Hatip Lisesi’ni 2004 yılında bitirdi. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Anadolu Üniversitesi Kamu Yönetimi bölümlerinden mezun oldu. Din eğitimi ve eğitim yönetimi ana bilim dallarında yüksek lisans eğitimi aldı. Din eğitimi ana bilim dalında doktora öğrenimini tamamladı.

Yazarın Profili

Bültenimize Katılın

Hemen ücretsiz üye olun ve yeni güncellemelerden haberdar olan ilk kişi olun.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir