Kahire, sahabe-i kirâm zamanında İslâmiyyet’le şereflenen, sayısız ilim adamı yetiştiren, tarih boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan kadim bir şehirdir. Nil’in sabah akşam sessizce selamlayıp bağrından geçtiği, piramitlerin uzaktan seyrettiği, eski ile yeninin buluştuğu şehirdir. Tarihin derinliklerinden inci gibi parlayan Amr b. Âs Cami, Ezher ve Hüseyin Camileri şehri süslemeye devam etmektedirler. İmâm Şafiî, İbn Hacer, Bedreddin Aynî ve onun öğrencisi İbnü’l-Hümâm, Sübkîler ve Süyûtî gibi nice âlim, edip ve şaire mihmandarlık yapan Kahire, erken dönemlerden itibaren önemli ilim merkezlerinden biri olmuştur. Seslerin birbirine karıştığı şehirde minarelerden yükselen ezanlar ve meşhur karilerin Kur’ân tilavetleri dinleyenleri mest eder. İlim ehlinin karargâhı, ilim yolcularının uğrak yeri olan Kahire, Nil’in iki yakasında kurulmuştur. Kahire de Nil gibi kendi içerisinde akıp durmaktadır
Kahire Kitap Fuarı
Yol notları olarak, ekseriyetle kitap ve kitapçılar meselesi üzerinde durulacaktır. Kahire’nin hareketli sokaklarında arayıp bulacağınız pek çok kitap satan yer vardır. Ezher Camii’nin civarında kitap satan mekânlar olduğu gibi Kahire’de Atabe, Tahrir ve diğer semtlerde de kitapçılar bulunmaktadır. İnsanı bir nebze olsun kitap aramaktan kurtaran ise her sene Ocak/Şubat ayında okuyucuyla buluşan Kahire kitap fuarıdır. Kahire/Medinetünnasr semtinde açılan fuar, kitap meraklılarının aradıklarını buldukları mekândır. Mısır dışından pek çok ülkeden (göstermelik de olsa) katılımın olduğu görülür.
Fuardaki Panel
Fuarda zaman zaman söyleşi ve paneller düzenlenir, yazarlar okuyucularıyla buluşurlardı. Kanaatimizce fuar tarihindeki panellerin en çok ses getireni Mısırlı âlim ve mütefekkir Muhammed Gazzâlî (1917-1996) ile yine Mısırlı âlim ve düşünür aynı zamanda TDV İslâm Ansiklopedisi’ne “Muhammed el-Gazzâlî” maddesini yazan Muhammed İmâre’nin (1931-2020) katıldıkları panel olmuştur. Panele oldukça yoğun bir katılım olmuştur. Fuar alanına geldiğimizde panelin yapılacağı salonda yer kalmadığı gibi salonun önündeki geniş alanda binlerce kişinin beklediğini gördük. Salonun kapısına dahi yaklaşmak adeta imkânsız gibiydi. Neyse ki yol arkadaşımla birlikte salona girme imkânı bulabildik. Böylece ayakta da olsa panelistleri salonda dinleme fırsatı bulabildik. Muhammed İmâre’nin etkili konuşması panele damgasını vurmuştur.
Mısır/Kahire’de Yayınevleri
Kahire’de fuardan ve farklı kitapçılardan aldığımız kitapların isimlerine geçmeden bazı yayınevlerinin (o gün için) isimlerini hatırlatmakta yarar vardır ki ekseriyetle Kahire (Mısır), Beyrut (Lübnan) ve Dımaşk(Suriye)’ta faaliyet gösteren yayınevleridir. Adları geçen üç ülkede yayıncılık yapan benzer isimli yayınevleri bulunmaktadır. Bugün ilim ehlinin haberdar oldukları pek çok eseri neşreden bazı yayınevleri şunlardır.
Mustafa Bâbî el-Halebî, Faysal İsâ el-Bâbî el-Halebî (Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye), Zahid el-Kudsî, Matbaatü’l-Envâr, Matbaatü’s-Saâde, Mektebetü’l-Hancî, Matbaatü’l-İstikâme, Dârü’l-Hadîs, Dârü’l-Maârif, Hey’etü’l-Mısrıyye el-Âmme li’l-Kitab, Dârü’s-Selâm, Mektebetü Vehbe, Dârü’ş-Şürûk, Dârü’l-Fikri’l-Arabî, Mektebetü Medbûli, Mektebetü Dârü’t-Türâs, Mektebetü’t-Türâsi’l-İslâmî, el-Mektebetü’t-Ticâriyye el-Kübrâ, Mektebetü’n-Nahdati’l-Mısrıyye , Mektebetü Muhammed Ali Sabîh, Mektebetü’l-Mütenebbî, Matbaatü’l-Medenî, Dârü’l-Hilâl, Dârü’l-İ’tisâm, ez-Zehrâ li’l-İ’lâmi’l-Arabî, sekâfe ismi taşıyan Dârü’s-Sekâfe li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, el-Mektebü’s-Sekâfî li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘ ve Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Diniyye adlı üç yayınevi ve içerisinde Ezher kelimesi geçen Mektebetü Külliyati’l-Ezheriyye, Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Türâs, Mektebetü’l-Ezher, adlı üç yayınevi.
Lübnan/Beyrut Yayınevleri
Lübnan/Beyrut, Kahire gibi kitap yayıncılığı açısından her zaman canlılığını korumuştur. Dünyanın dört bir yanına kitap ihraç eden Beyrut’un varlığını hissettirdiği şehirlerden biri de Kahire’dir. Kahire’den aldığımız bazı kitaplar, şu yayınevlerinin isimlerini taşımaktadır. Dârü’l-Ma’rife, Daru Sâdır, Dârü’l-Kalem, Dârül Fikri’l-Muâsır, Dârü’l-Ciyl, Mektebetü’l-Asriyye, Dârü İhyâi’t-Türâs el-Arabî, Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, Dârü’l-Âfâki’l-Cedîde, Dârü Mektebeti’l-Hayât, Dârü’l-Kâdirî, Dâru İbn Zeydûn, Dârü’l-İlm li’l-Melâyin, Âlemü’l-Kütüb, el-Mektebetü’s-Sekâfiyye, Dârü’l-Kitâbi’l-Lübnânî, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Müessesetü’r-Risâle. Özellikle son iki yayınevi sayı bakımından da önemli neşirler yapmışlardır.
Suriye/Dımaşk ve Diğerleri
Kütüphanemizde kitapları bulunan bazı yayınevleri şunlardır. Dârü’l-Fikr, Dârü’l-Kalem, el-Mektebü’l-İslâmî. Kuveyt’ten ise Dârü’l-Kalem.
Kahire Kitapları
Tefsirler: Hanefi bilgini Cessâs’ın Ahkâmü’l-Kur’ân, Zemahşerî’nin Keşşâf, Mâliki bilgini Ebû Bekir İbnü’l-Arabî’nin Ahkâmü’l-Kur’ân, Fahreddin Razi’nin Mefâtihu’l-Gayb, Beyzavî’nin Envârü’Tenzîl, Kurtubî’nin el-Câmi‘ li-Ahkâmi’l-Kurʾân, Nesefi’nin Medârikü’t-Tenzîl, Ebüssuûd Efendi’nin İrşâdü’l-Akli’s-Selîm, İbn Kesîr’in Tefsîr, Sâvî’nin Celâleyn haşiyesi, Alûsî’nin Rûhu’l-Meânî, Seyyid Kutub’un fî Zilâl ve el-Müntehab fi Tefsîri’l-Kur’ânil-Kerîm (Komisyon). Kur’ân ilimleri olarak, Zerkeşî’nin Bürhân, Süyûtî’nin İtkân ve Zerkânî’nin Menâhil adlı eserleri satın alınmıştır.
Hadis/Usûlü Kitapları
İmâm Mâlik’in meşhur eseri Muvatta, İbn Mâce’nin Sünen, İbn Hacer’in Fethü’l-Bârî adlı Buhârî şerhi, Zeylâî’nin Hidâye adlı eserde geçen hadisleri tahric ettiği Nasbü’r-Râye, San’anî’nin Sübülü’s-Selâm, Muhammed Fuâd Abdülbakî’nin el-Lü’lü ve’l-Mercân ve Aclûnî’nin Keşfü’l-Hafa. Hadis usulü olarak: Süyûtî’nin Tedribü’r-Râvî, İbnü’s- Salâh’ın Mukaddime, Irâkî’nin Fethü’l-Muğîs ve et-Takyîd ve’l-îzâh, Cemâleddin el-Kâsımî’nin Kavâidü’t-Tahdîs. Mevzuat konusunda İbn Arrâk’ın Tenzîh, İbnü’l-Cevzî’nin el-Mevzûât, Şevkânî’nin Fevâidü’l-Mecmûa adlı eserleri satın alınmıştır.
Fıkıh/Usûlü Kitapları
İmam Muhammed’in Siyer-i Kebîr, İmâm Şafii’nin el-Ümm, Mergînânî’nin el-Hidâye ve onun şerhi İbnü’l-Hümâm’ın Fethu’l-kadir, Mevsılî’nin el-İhtiyâr, el-Meydânî’nin el-Lübâb fî Şerhi’l-Kitâb, Molla Hüsrev’in Dürerü’l-Hükkâm, İbrâhim Halebî’nin Mülteka ve Şeyhîzâde Damad Efendi tarafından yazılan şerhi Mecmau’l-Enhür.
Fıkıh Usûlü
Ebû Zeyd Debûsî’nin Te’sîsü’n-Nazar, İbrâhîm Şâtıbî’nin Muvafakat, İbn Nüceym’in Fethü’l-Ğaffâr, İbnü’l-Hümâm’ın et-Tahrîr, Muhammed Ebu Zehre’nin Usûl, İmâm Gazzâlî’nin el-Mustasfâ (Fevâtihu’r-Rahamût ile), Şevkânî’nin İrşâdü’l-Fuhûl, Hudarî’nin Tarihu’t-Teşrii’l-İslâmî ve Usûl kitabı, Esa’di’nin Mûcez, Ali Haseballah’ın Usulu’t-Teşri.
Mezhepler Tarihi
Ebü’l-Muzaffer İmâdüddîn el-İsferâyinî’nin et-Tabsîr fi’d-Dîn, Ebû Zehre’nin Târihü’l-Mezâhibi’l-İslâmiyye ve Ahmed Teymûr Paşa’nın Nazratün Tarîhiyye fî Hudûsi’l-Mezâhib’l-Fıkhıyye el-Erbaa adlı eserler satın alınmıştır.
Not: Üniversite’nin bahçesinde satış için her zaman bir kitap sergisi bulunurdu. Sergide eski bir baskı olduğu belli olan bir kitap gözümüze ilişmişti. Kitaba müşteri olmak istediğimizde ise satıcı, onun Malay dilinde bir eser olduğunu söyledi. Ancak kitabı inceleyip Molla Hüsrev’in kıymetli eserinin eski bir baskısı olduğunu anladığımızda hemen satın almıştık.
