Edebiyatımızda Münacat (2)

Kutadgu Bilig’ten

Yûsuf Hâs Hâcip
(Balasagun, 1017? / Kaşgar, 1077?)

bi-smi’llâhi’r-rahmâni’r-rahîm
teñri ‘azze ve celle ögdisin ayur

1. bayat atı birle sözüg başladım
   törütgen egidgen keçürgen idim
2. üküş ögdi birle tümen min senâ
   uğan bir bayatka anar yok fenâ
3. yağız yir yaşıl kök kün ay birle tün
   törütti halâyık öd üdlek bu kün
4. tiledi törütti bu bolmış kamuğ
   bir ök bol tidi boldı kolmış kamuğ
5. kamuğ barça munluğ törütülmişi
   munı yok idi bir anar yok eşi
6. ay erklig uğan menü munsuz bayat
   yaramaz senindin adınka bu at
7. uluğluk sana ol bedüklük sana
   senindin adın yok sana tuş tene
8. aya bir birikmez sana bir adın
   kamuğ aşnuda sen sen öndün kidin
9. sakışka katılmaz senin birlikin
   tüzü neñke yetti bu erkliglikiñ
10. seziksiz bir ök sen ay menü eçü
    katılmaz karılmaz sakışka seçü
11. ay iç taş biligli ay hakku’l-yakîn
    közümde yırak sen könülke yakın
12. barın belgülüg sen kün ay teg yaruk
    neteglikke yetgü könül ögde yok
13. ne ersedin ermez senün birlikin
    ne erselerig sen törüttin senin
14. kamuğ sen törüttün ne erselerig
    yokadur ne erse sen ök sen tirig
15. törütgen barına törütmiş tanuk
    törümiş iki bir tanukı anuk
16. anın okşağı yok azu menzegi
    neteglikke yetmez halâyık ögi
17. yorımaz ne yatmaz udımaz oduğ
    ne menzeg ne yanzağ kötürmez boduğ
18. kidin öndün ermez ne soldın onun
    ne astın ne üstün ne otru orun
19. orun ol törütti orun yok anar
    anınsız orun yok bütün bol munar
20. ay sırka yakın ay könülke ediz
    tanuk ol sana barça sûret bediz
21. törüttün tümen min bu sansız tirig
    yazı tağ teniz kötki oprı yirig
22. yaşıl kök bezedin tümen yulduzun
    kara tün yaruttun yaruk kündüzün
23. uçuğlı yorığlı tınığlı neçe
    tirilgü senindin bulup yir içe
24. ediz ‘arşta altın serâka tegi
    tüzü barça munluğ sana ay idi
25. ayâ birke bütmiş tilin birle ög
    könül bütti şeksiz amul tutğıl ög
26. neteglikke kirme küdezgil könül
    barına bütün bolğıl amrul amul
27. kalı kançaka kirme tutğıl özün
    kalı kançasız bil uzatma sözün
28. ay munsuz idim sen bu munluğ kuluğ
    suyurkap keçürgil yazukın kamuğ
29. sanar ok sığındım umınçım sana
    munadmış yirimde elig tut mana
30. sewüg sawçı birle kopurğıl meni
    elig tuttaçı kıl könilik küni
31. tüzü tört eşine tümen min selâm
    tegürgil kesüksüz tutaşı ulam
32. uluğ künde körkit olarnın yüzin
    elig tuttaçı kılğıl edgü sözin
33. seni erdükün teg ögümez özüm
    seni senmet öggil kesildi sözüm

Kutadğu Bilig, Yûsuf Hâs Hâcip, Hzl. Mustafa Kaçalin, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2022, s. 1-10.

Kutadgu Bilig’ten

Yûsuf Hâs Hâcip                                                      

(Balasagun, 1017? / Kaşgar, 1077?)

Rahman ve Rahîm Allah’ın Adıyla. Yüce Allah’ın övgüsünü söyler.

1. 1. 1. 1. 1. 1. Bir olan Allah adıyla söze başladım. Yaratan, yetiştiren, göçüren Allah’ım.
               2. Binlerce övgüyle senalar ona. Sonu yok ulu, bir Allah’ıma.
               3. Kara yer, mavi gök, güneş, ay, gece tüm varlıkları zaman, zamane içinde yarattı.
               4. Diledi, yarattı tüm varlıkları. Bir kez ol dedi, oldu hepsi.
               5. Tüm yaratılmışların işi O’nunla. İhtiyacı yok, O’nun gibisi yok.
               6. Ey güçlü, yeterli, sonsuz Allah! Sen’den başkası bu adı alamaz.
               7. Yücelik Sen’in, büyüklük Sen’in. Sen’den başkası dengin olamaz.
               8. Ey bir Allah, yoktur ortağın. Her şeyin başında Sen, sonunda Sen varsın.
               9. Hesaba vurulmaz Sen’in bir’liğin. Her şeye yeter bu kudretin.
               10. Kuşkusuz birsin ey sonsuz Allah. Katılmaz, karılmaz tek olan ayrı.
               11. Ey içi dışı bilen, ey hakkü’l-yakîn, gözümden uzaksın, gönlüme yakın.
               12. Varlığın belli, gün, ay gibi parlak, niteliğine yetecek gönül bizde yok.
               13. Varlıklarda değil Sen’in birliğin, varlıkları Sen yarattın, onlar Sen’in.
               14. Varlıkları yarattın, onlar geçici. Yok olur varlıklar, Sen’sin kalıcı.
               15. Yaratıcılığına yaratılanlar tanık, yaratılmış, iki, bir olana tanık.
               16. Onun ne eşi var ne de benzeri. Nasıl olduğuna yaratılanın yetmez aklı.
               17. Yürümez, yatmaz, uyumaz; benzersiz, eşsiz, anlatılmaz.
               18. Arkada, önde değil ne solda ne sağda; yeri ne altta ne üstte ne de ortada.
               19. Yeri o yarattı, yeri yok onun; O’nsuz yer yok, her yer O’nun.
               20. Ey sırra yakın, ey gönülde yüce bütün suretler Sana tanıktır.
               21. Yarattın on binlerce, sayısız canlıyı; ova, dağ, deniz, tepe ve çukurları.
               22. Mavi göğü bezedin on binlerce yıldızla, kara geceyi gündüzle aydınlattın.
               23. Uçan, yürüyen ve duran her canlı; Sen’in verdiklerinle yedi içti.
               24. Yüce arştan altındaki toprağa kadar Ey Rabbim, büyük küçük Sana muhtaçtır.
               25. Ey Allah’ın birliğine inanan, onu öv dilinle. Aklını bırak, inandın gönlünle.
               26. Nasılına girme, gönlünü dinle; varlığına inan, kavuş erince.
               27. Kendini tut, nasıldır sorma; O’nu sorgusuzca bil, sözü uzatma.
               28. Ey dertsiz Allah’ım, Sen bu dertli kulunun tüm günahlarını acıyıp bağışla.
               29. Sana sığındım, umudum Sen’sin; Muhtaçlığımda elimden tut benim.
               30. Sevgili peygamberle birlikte kıl beni, kıyamet günü elimden tutsun.
               31. On binlerce selam dört halifeye, ulaştır zamanın sonsuzluğunda.
               32. Ulu günde göster onların yüzünü, elimi tutup doğrulasınlar sözümü.
               33. Seni gereğince övemedim; Sen’i Sen öv, kesildi sözüm benim.

Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib, Hzl. Muzaffer Tunçel, Gençlik Spor Yayınları, Ankara 2019, s. 33-35.