Mukabeleyi Anlamlı Kılmak

Yüce kitabımız Kur’an-ı Kerim’in indirildiği Ramazan Ayı, “Kur’an Ayı” olarak bilinir. Zira Rabbimiz “Ramazan ayı ki, Kur’an insanlara yol gösterici ve doğruyu yanlıştan ayırıcı belgeler olarak onda indirildi…” buyurur.  (Bakara, 2/183-187) On iki ay içinde, Kur’an-ı Kerim’de adı anılan tek aydır Ramazan ayı. Yüce Allah sadece onu anmakla kalmaz, ilgili ayetlerde onu aynı zamanda planlar. İşte bütün bu ayrıcalıkları sebebiyle kültürümüzde bu ay, “On bir ayın sultanı” olarak kabul görür.

Allah Rasûlü, Ramazan gün ve gecelerinde, bol bol Kur’an okur, hayır ve hasenatta bulunurdu. Cibril (a.s), Ramazan sonuna kadar her gece gelir ve Hz. Peygamber de O’na Kur’an okuyup dinletirdi. (Buhârî, Savm, 7)  O (sav) Ramazan gecelerini ihyâ eder, saatlerce sürecek şekilde terâvih veya teheccüd namazları kılar, ashâbını da buna teşvik ederdi. (Buhârî, Teheccüd, 5) Ramazanın son on gününe, ayrı bir önem verir, Mescid-i saâdette îtikâfa girer, ibâdet ve taatle meşgul olurdu. Peygamberimizin bu uygulaması, vefat edinceye kadar devam etti. Her yıl on gün îtikâfa girerken, vefat ettikleri yıl îtikafları yirmi gün sürdü. O seneki Ramazanda Cibrîl (a.s)’a Kur’an-ı Kerim’i iki defa arz etti. (İbn Mâce, Sıyâm, 58)

 

Genç sahabîlerden İbn Abbas, Rahmet Elçisi’nin Ramazan ayında Kur’an ile olan sıkı ilişkisini çarpıcı bir dille tasvir eder. Onun anlattığına göre “Allah Rasulü, insanların en cömerdi idi. En cömert olduğu zaman ise, Cibril (as) ile Kur’an’ı karşılıklı olarak okuduklarında gerçekleşirdi. O, yağmur yüklü bulutları getiren rüzgarlar kadar cömertti.” (Buhârî, Bed’u’l-Vahy 1; Savm 7; Bed’u’l-Halk 6; Menâkıb 23; Fedâilu’l-Kur’an 7)

İbn Abbas’ın bu rivayetindeki “karşılıklı Kur’an okuma” ifadesi metinlerde “yudârisuhû”, “yuâriduhû” , “ya’ridu aleyhi Rasûlullah” şeklinde farklı tabirlerle ifade edilir. “Yudârisuhû” ifadesi, Cibril (as) ile Hz. Peygamber’in karşılıklı olarak Kur’an çalışması; “yuâriduhû” ifadesi ise, Cibril’in Kur’an’ı Hz. Peygamber’e arz etmesi anlamına gelir. Merhum Kamil Miras bunu: “Önce Hz. Peygamber, Cibril’e okurdu, buna ‘arz’ denirdi. Sonra aynı ayetleri bu defa Cibril (as) okurdu ki, buna da ‘mukabele’ denirdi.” şeklinde izah eder. (Tecrid-i Sarîh Tercemesi, VII. 316)

İbn Abbas rivayetinden anlaşılan Cebrail (as) ile Rasulullah (sav) arasında geçekleşen “Mukâbele”, aslında Kur’an’ın karşılıklı olarak korunmasına, ezberlenmesine ve anlaşılmasına yönelik bir çabaydı. Burada söz konusu olan şey, Kur’an’ı anlama ve kavrama çalışmasıydı.  Asırlardır bizde, geleneksel bir şekilde neredeyse her camide hem erkekler hem de hanımlar bu “mukabele” denilen sünnete uyarak Ramazan boyunca Kur’an-ı Kerim’i hatmederler. Şüphesiz bu faaliyet, yediden yetmişe Müslümanların Allah’ın Kitabıyla buluşmaları adına oldukça sevindirici bir durumdur. Fakat itiraf etmeliyiz ki, genel itibariyle bu gayretin altında yatan asıl sâik, daha çok Kur’an-ı Kerim’i okuma, dinleme ve hatmetme sevabına erişme arzusudur. Oysa Cebrail (as) ile Rasûl-i Ekrem arasındaki karşılıklı okumalarda “okunma” kadar “anlama” da söz konusuydu. Zira Kur’an, anlaşılması ve uygulanması için gönderilmişti. Burada asıl olan, Yüce Allah’tan gelen emir ve yasakların anlaşılması, ilahi öğütlerin öğrenilmesidir. Anadili Arapça olanlar elbette anlayışları nispetinde ilahi mesajları kavrayabilmektedir. Halbuki okunan ayetlerin, farklı dilleri konuşanlar tarafından anlaşılabilmesi için apayrı bir çabayı gerektirir.

Bu sebeple, mukabele sünnetinin asıl amacına uygun bir şekilde yerine getirilebilmesi için, ya okunan cüzün hemen ardından tercümesinin de okunması yahut en azından o cüzden bazı ayetlerin seçilerek dinleyenlere anlatılması gerekir. Bu, cüz okuyan her hafızın rahatlıkla yapabileceği kadar kolay, Kuran’ın gönderiliş amacını dikkate almak kadar önemli bir faaliyettir. Böylece hem okuyanlar hem de dinleyenler ve takip edenler, o cüzde okunan ayetlerin içeriğinden haberdar olacaklar ve gereğiyle de amel etmeye gayret edeceklerdir. Bu sayede Mukabele, maksadına uygun bir şekilde gerçekleştirilecek ve daha da “anlamlı” hâle gelecektir.

Aynı faaliyetin kürsülerde vaizler tarafından da yapılması son derece yararlı olacaktır. Her cüzden seçilecek farklı üç-beş konudaki ayetlerin cemaate açıklanması şeklinde yapılacak bir vaaz birkaç yönden önem arz etmektedir. Öncelikle okunan bazı ayetler anlaşılmış olacaktır. Sonra tek bir konuyu uzun uzadıya anlatmak yerine, birkaç farklı konu üzerinde durmak, dinleyicinin dikkatlerinin tazelenmesine ve vaazın daha rahat dinlenmesine yardımcı olacaktır. Yine Ramazan boyunca 29-30 konu işleneceğine, imandan ibadete, ahlaktan muâmelâta, tarihten geleceğe kadar yüzlerce konunun işlenmesi sağlanacaktır. Neticede belli ayetlerin seçilmesi, dinleyenlerin dikkatlerini o gün okunan cüze çekecek ve belki de dinleyenleri daha geniş okumalar için tefsirlere yöneltecektir.

İşte bütün bunlardan dolayı Ramazan ayında anlamlı bir mukabele okunması amacıyla her cüzden bazı ayetleri seçmeye çalıştık. Şüphesiz ilgisi, bilgisi, beklentisi ve ihtiyacını gözeterek herkes kendisine göre bir seçki yapabilir. Biz, değerli okuyucularımıza hem bir örnek hem de kolaylık olsun diye her cüzden okunması ve açıklanması için seçtiğimiz ayetlerin bir listesini sunuyoruz. İnanıyoruz ki böyle bir gayret, Kur’an Ayı’nın ruhuna en uygun ve en hayırlı etkinlik olacaktır.

1. CÜZ

Fâtiha 1-7 (Rab, hamd, iman, dua)

Bakara 1-5 (Kitab, müttakiler, müminler)

Bakara 11-20 (Münafıklar ve durumları)

Bakara 30-38 (Hz. Âdem, melekler, iblis)

Bakara 40-48 (İsrailoğulları ve talimatlar)

Bakara 124-131 (Hz. İbrahim ve Kabe’yi inşa)

 

2. CÜZ

Bakara 152-157 (Zikir, sabır, şehitlik, imtihan)

Bakara 172-173 (Rızk, haram yiyecekler)

Bakara 177-179 (Müttakiler, kısas, diyet)

Bakara 183-188 (Oruç, dua, haksız kazanç)

Bakara 195 (Allah yolunda infak)

Bakara 197-201 (Hac ibadeti, dua)

Bakara 233 (Bebekleri emzirme süresi)

Bakara 238 (Namazın muhafazası)

3. CÜZ

Bakara 254, 261-274 (Allah yolunda infak)

Bakara 275-281 (Riba, sadaka)

Bakara 284-286 (Âmene’r-Rasûlü, iman, dua)

Âl-i İmrân 31-32 (Hz. Peygamber’e uyma)

Âl-i İmrân 85-91 (İslam, iman, küfür)

 

4. CÜZ

Âl-i İmrân 92 (Allah yolunda infak)

Âl-i İmrân 97 (Kâbe, Makam-ı İbrahim)

Âl-i İmrân 103-108 (Ümmet bilinci, kıyamet)

Âl-i İmrân 110, 114 (Vasat ümmet)

Âl-i İmrân 130-136 (Riba, muhsin, muttaki)

Âl-i İmrân 159, 164 (Hz. Peygamberin rolü)

Âl-i İmrân 185-186 (Ölüm, imtihan dünyası)

Nisâ 17-19 (Tövbe, hanım hakları)

 

5. CÜZ

Nisâ 29-31 (Büyük günahlar)

Nisâ 36-40 (İhsan, cimrilik, ilahî adalet)

Nisâ 58-59 (Emanet, adalet, itaat)

Nisâ 65, 69 (Hz. Peygamber’e itaat)

Nisâ 78-7 (Ecel gerçeği, iyilik-kötülük)

Nisâ 86 (Selamlaşmak)

Nisâ 110-112 (Kötülük, tövbe, iftira)

Nisâ 135-147 (Adalet, münafıklar)

 

6. CÜZ

Mâide 8-9 (Adalet, salih amel)

Mâide 27-31 (Habil-Kabil, nefis)

Mâide 35 (Allah’a yaklaşma çabası)

Mâide 54-56 (Allah ve Rasul’e itaat)

Mâide 82 (Müslümanlar ve öteki)

 

7. CÜZ

Mâide 87-93 (Helal rızık, yemin, içki-kumar)

Mâide 116-118 (Hz. İsa ve duası)

En’âm 40-43 (Musibetler ve duanın önemi)

En’âm 46 (İnsanın acziyeti)

En’âm 60-65 (Allah’ın kudret delilleri)

En’âm 74-80 (Hz. İbrahim ve tevhid)

En’âm 95-99 (Allah’ın yeryüzündeki ayetleri)

 

8. CÜZ

En’âm 151-153 (Haramlar, yetim malı, adalet)

En’âm 160-165 (İyilik, vahdet, imtihan)

A’râf 11-27 (Şeytan, Hz. Âdem ve tövbe)

A’râf 31-32 (Mescitler için giyinme)

A’râf 44-50 (Cennetliklerle cehennemdekiler)

A’râf 59-95 (Hz. Nuh, Hûd, Salih, Lût, Şuayb)

 

9. CÜZ

A’râf 156-158 (Rahmet-azap, Hz. Peygamber)

A’râf 169-170 (Kur’an’a sarılanlar)

A’râf 179-180 (Cehennem, Esma-i Hüsnâ)

A’râf 199-201 (Müttekîler, şeytanın vesvesi)

A’râf 204-205 (Kur’an dinleme ve okuma)

Enfâl 20-25 (İtaat, umumî fitne)

Enfâl 27-29 (İhanet, imtihan, emanet)

 

 

10. CÜZ

Enfâl 46 (Allah-Rasul’e itaat, çekişmeme)

Tövbe 17-20 (Mescitler, müminler-müşrikler)

Tövbe 23-26 (İnanç ve dostluk, ilahi yardım)

Tövbe 34-35 (Malın hakkını vermemek)

Tövbe 40 (Sevr Mağarası’nda hicret yolcuları)

Tövbe 60-61(Zekât, Rasul’ü incitenler)

Tövbe 67-68 (Münafıkların özellikleri)

Tövbe 71-72 (Müminlerin özellikleri)

 

11. CÜZ

Tövbe 100-106 (Sahabenin fazileti)

Tövbe 112 (Mü’minlerin özellikleri)

Tövbe 128 (Rasul’ün müminlere düşkünlüğü)

Yunus 12 (Darlıkta dua, sonrasında nankörlük)

Yunus 57 (Kur’an’ın misyonu)

Yunus 62-64 (Allah’ın dostları)

Yunus 107-109 (Hayr ve şerrin verilmesi)

 

12. CÜZ

Hûd 15-16 (Dünya ve ahiret)

Hûd 25-34 (Hz.Nuh)

Hûd 61-66 (Hz. Salih)

Hûd 84-94 (Hz. Şuayb)

Hûd 114-115 (Namaz, iyilik-kötülük)

Yusuf 21-33 (Hz. Yusuf, iffet)

 

13. CÜZ

Ra’d 11 (Toplumsal değişim)

Ra’d 19-28 (Mü’min-kafir farkı, zikir)

İbrahim 21-23 (Şeytanın savunması)

İbrahim 24-27 (Güzel ve çirkin söz)

İbrahim 31 (En yararlı ameller)

İbrahim 40-41(Hz. İbrahim’in duası)

 

14. CÜZ

Hicr 28-50 (Hz. Âdem, şeytan, müttekîler)

Nahl 28-34 (Mü’min ve kafirin akıbeti)

Nahl 58-59 (Cahiliyye ve kız çocukları)

Nahl 78-83 (Allah’ın verdiği nimetler)

Nahl 90-91 (Allah’ın emir ve yasakları)

Nahl 125-128 (Tebliğ metodları, cezada insaf)

 

15. CÜZ

İsrâ 1 (İsrâ, Mescid-i Aksâ)

İsrâ 9 (Kur’an’ın misyonu)

İsrâ 13-15 (Amel defteri: Oku kitabını!)

İsrâ 23-39 (İlahi öğretiler, emir ve yasaklar)

İsrâ 64-65 (Şeytanın ortakları)

İsrâ 71-72 (Kitabı sağdan verilenler)

İsrâ 78-84 (Namaz, teheccüd, Kur’an)

Kehf 13-27 (Ashab-ı Kehf)

Kehf 46-49 (Mücrimlerin amel defterleri)

Kehf 60-82 (Hz. Musa ve genç)

 

16. CÜZ

Kehf 103-108 (Amelleri boşa çıkanlar)

Meryem 59-63 (Sonraki nesillerin durumu)

Tâhâ 53-54 (Kainattaki nimetler)

Tâhâ 116-123 (Hz. Âdem-İblis, tövbe)

Tâhâ 124-126 (Allah’ı zikrden yüz çevirme)

Tâhâ 132 (Ailene namazı emret!)

 

17. CÜZ

Enbiyâ 22 (Tevhid ve kainattaki düzen)

Enbiyâ 34-35 (İnsanın ölümcüllüğü, sınama)

Hac 1-5 (Kıyamet, yaratılış, diriliş)

Hac 27-33 (Hacc, müşrik, hanifler)

Hac 36-37 (Hac kurbanları)

Hac 77-78 (Cihad, şahit ve örnek ümmet)

 

18. CÜZ

Mü’minûn 1-11-14 (Mü’minler, yaratılış)

Mü’minûn 99-111(Kıyamet ve inkâr edenler)

Nûr 21 (Şeytana uymayın!)

Nûr 23-25 (Zina iftirası)

Nûr 32-33 (Bekarların evlendirilmesi)

Nûr 37-38 (Zikir, ibadet, rızık)

 

19. CÜZ

Furkân 27-30 (Kıyamette zalimin hali)

Furkân 63-77 (Rahman’ın has kulları)

Şuarâ 80-89 (Yaratıcı, Hz. İbrahim’in duası)

Şuarâ 181-184 (Ticaret ahlakı)

Neml 1-5 (Kur’an, müminler, kafirler)

Neml 19 (Hz. Süleyman’ın duası)

 

 

20. CÜZ

Kasas 51-55 (Vahy karşısında müminler)

Kasas 71,73 (Gece-gündüz nimetleri)

Kasas 77 (Dünya-ahiret dengesi)

Ankebût 2-6 (İmtihanı kazanabilmek)

Ankebût 7-10 (İnanların özellikleri)

Ankebût 19-20 (Yaratılış ve ibret alma)

Ankebût 39-40 (Helak çeşitleri)

Ankebût 41 (Allah’tan başka dost edinme)

Ankebût (Namazın pratik faydası)

 

21. CÜZ

Ankebût 60-63 (Rızıkları veren Razzâk)

Ankebût 69 (Allah için mücahade)

Rûm 21-24 (Allah’ın varlığının delilleri)

Rûm 33-38 (İnsanların sınanması)

Rûm 41 (Dünyanın ifsadı ve insan)

Lokman 13-19 (Hz. Lokman’ın öğütleri)

 

 

22. CÜZ

Ahzâb 35-36 (Müslümanların özellikleri)

Ahzâb 45-47 (Hz. Peygamber’in görevleri)

Ahzâb 56 (Hz. Peygamber’e salavât)

Ahzâb 66-71 (Kıyametteki pişmanlık)

Ahzâb 72 (Sorumluluk)

Sebe’ 37-39 (Huzura yaklaştıracak değerler)

Fâtır 5-6 (Aldatıcı dünya ve şeytan)

Fâtır 18 (Bireysel sorumluluk)

Fâtır 28-30 (Allah’tan korkanlar)

Fâtır 37 (Kıyametteki pişmanlık)

Fâtır 45 (İlahi cezaların ertelenmesi)

 

23. CÜZ

Yâsin 33-40 (Kainattaki deliller)

Yâsin 55-67 (Cennetlikler, mücrimler)

Saffat 27-33 (Liderler ve onlara uyanlar)

Saffât 99-111 (Hz. İbrahim, kurban İsmail)

Sad 27-29 (Yaratılış, iman, Kur’an)

Zümer 18 (Sözü dinleyen ve iyisine uyanlar)

Zümer 22-23 (Allah’ın zikri ve Kur’an)

 

24. CÜZ

Zümer 36-38 (Allah ne güzel vekildir)

Zümer 49-51 (Kibir ve cezası)

Zümer 53-61 (İlahi rahmetin genişliği)

Mü’min 67-68 (Yaratılış evreleri)

Mü’min 79-82 (Verilen nimetler)

Fussilet 19-23 (Derilerin şahit olması)

Fussilet 33-36 (İyilik-kötülük ve korunma)

 

25. CÜZ

Fussilet 49-51 (Nimetler ve nankörlük)

Şûrâ 14-15 (İhtilaf ve istikamet)

Şûrâ 20 (Dünya ve ahiret nasibi)

Şûrâ 27 (Bol rızık azdırabilir)

Şûrâ 37-39 (Mü’minlerin vasıfları)

Zuhruf 36-39 (Şeytan ve arkadaşlığı)

Zuhruf 67-73 (Dostlar ve cennetler)

 

26. CÜZ

Ahkâf 15-17 (Anne-baba hakkı)

Ahkâf 29-31 (Mü’min cinler)

Muhammed 15 (Cennet çeşitleri)

Muhammed 38 (Cimrilik)

Feth 1-3 (Fetih ve Hz. Peygamber)

Feth 8-9 (Hz. Peygamber’e uyma)

Feth 17 (Engelliler ve yükümlülük)

Feth 18-19 (Biat eden mü’minler)

Feth 29 (Hz. Peygamber ve sahabe)

Hucurât 1-3 (Hz. Peygamber’e saygı)

Hucurât 9-10 (Arayı bulma, kardeşlik)

Hucurât 11-12 (Alay etme, zann, gıybet)

Kâf 16 (Şah damarından daha yakın!)

Kâf 17-18 (Kirâmen Katibîn)

Zâriyât 15-19 (Müttakilerin özellikleri)

Zâriyât 24-30 (Hz. İbrahim ve melekler)

 

27. CÜZ

Zâriyât 55-56 (Öğüt, kulluk)

Tûr 48-49 (Sabır, hamd, tesbih)

Necm 38-42 (Bireysel sorumluluk ve ecir)

Kamer 9-15 (Hz. Nuh ve tufan)

Rahmân 7-9 (Ölçü, tartı, mizan)

Rahmân 60 (İyiliğin bedeli iyiliktir)

Vâkıa 77-80 (Kur’an ve temizlik)

Hadîd 12-15 (Mü’minler ve münafıklar)

Hadîd 16 (Zikir, kalbin ürpermesi)

Hadîd 18-19 (Sıddîkler ve özellikleri)

Hadîd 20-24 (Dünya hayatı ve değeri)

 

 

28. CÜZ

Mücâdile 22 (Gerçek mü’minler)

Haşr 9-10 (Ensar)

Haşr 22-24 (Esmâ-i Hüsnâ)

Mümtehıne 12 (Biat maddeleri)

Saff 2-3 (Yapmayacağın şeyi söyleme!)

Saff 10-13 (Kârlı ticaret yolları)

Cum’a 5 (Kitap’la amel etmeyenler)

Cum’a 9-11 (Cuma namazı)

Münâfikûn 1-8 (Münafıkların özellikleri)

Münâfikûn 9-10 (İmtahan ve vaktinde infak)

Teğabun 16-18 (İmtahan ve infak)

Talak 7 (Nafakada ölçü)

Tahrîm 6 (Ateşten korunmak)

Tahrîm 8 (Samimi tövbe)

Tahrîm 10-12 (Olumlu ve olumsuz hanımlar)

 

29. CÜZ

Mülk 1-2 (Hükümdarlık, ölüm ve hayat)

Mülk 30 (Su nimeti)

Kalem 1-4 (Hz. Peygamber)

Hâkka 18-35 (Hesap günü mü’min ve kafir)

Meâric 11-35 (Günahkârlar ve Mü’minler)

Nûh 1-22 (Hz. Nuh’un davet yöntemleri)

Nûh 28 (Hz. Nuh’un duası)

Müzzemmil 6-8 (Gece ibadeti ve kıraati)

Müzzemmil 20 (Gece namazı, infak)

Müddessir 38-47 (Cehenneme sevk eden işler)

İnsan 1-5 (İnsan ve özgür iradesi)

 

 

30. CÜZ

 

Abese 1-12 (Hz. Peygamber ve a’ma)

Mutaffifîn 1-6 (Ölçü ve tartıda hile yapmak)

A’lâ 9-12 (Öğüt verilmeli)

Ğâşiye 17-21 (Etrafa ibret nazarıyla bakmak)

Fecr 15-20 (Mal, imtihan, yoksulu doyurma)

Fecr 27-30 (Huzura ermiş nefis)

Beled 14-18 (Sabır, merhameti tavsiye, infak)

İnşirâh 1-8 (Göğsün genişletilmesi, kolaylık)

Beyyine 1-8 (İnkâr edenler-Mü’minler)

Kadr 1-5 (Kadir gecesi)

Zilzâl 7-8 (Hesap günü)

Tekâsür 1-8 (Çoklukla övünmek)

Hümeze 1-9 (mal toplayan, dedikoducu)

Mâûn 1-7 (Namazı ciddiye almama)

İhlâs 1-4 (Tevhid)

Felak 1-5 (Kötülüklerden Allah’a sığınma)

Nâs 1-6 (Vesveseden Allah’a sığınma)