Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi’ni idrak etmiş, 1925’te dergâhların sırlanması dönemini görmüş önemli şahsiyetlerden biri Bursalı mutasavvıf Mehmed Şemseddin Efendi’dir.
1283’te (1867) Bursa’da doğan Mehmed Şemseddin Ulusoy, bizzat düşürdüğü bir tarihle kendi doğum yılını şöyle ifade etmiştir:
Velâdet târîhim Şemsî ne hoş niʻme’t-tesâdüftür
Gelirken âleme rûhum muhibb-i Âl-i Beyt geldi
İlkokulu doğduğu mahalledeki Şeker Hoca Mektebinde okumuştur. Çocukluk yıllarında babasının memuriyeti sebebiyle Aydın, İzmir gibi şehirleri dolaştıktan sonra Bursa’ya dönüp orta dereceli eğitimini bitirmiştir. Bu süreçte babası İsmail Efendi’den de çeşitli alanlarda dersler almıştır. Tarikatın usul ve erkânını ise yine Bursa’da Atinalı Ali Rıza Efendi Dergâhı şeyhlerinden bir Mısrî şeyhi Mustafa Lütfullah Efendi’nin terbiyesinde öğrenmiştir.
Mehmed Şemseddin Efendi 1310’da (1893) babasının yerine Bursa Mısrî Dergâhı’na postnişin olmuş ve 1925’e kadar bu hizmeti devam ettirmiştir. Bundan başka kendisi çok çeşitli görevlerde de bulunmuştur. Pınarbaşı İzzeddin Camisi’nde hatiplik, Tarih Encümeni üyeliği, Meşayih Meclisi üyeliği, Donanma Cemiyeti üyeliği, Cihat Komisyonu üyeliği, Kütüphane Tetkik ve Teftiş memurluğu, Bursa Halkevinde şube şefliği.
Cumhuriyetin ilk yıllarında yaşanan değişimler esnasında Mehmed Şemseddin Efendi, bütün zorluklara rağmen elinden kalemi ve kitabı hiç bırakmayan velûd dervişlerden biridir. 14 Ocak 1923’te vali vekili, müftü vekili ve bazı şehrin ileri gelenleriyle birlikte tutuklanmış ve 36 gün sonra beraat etmiştir. Aralık 1925’te tekkelerin sırlanmasıyla daha farklı bir tecelli ile yüz yüze gelmiştir. 1928’de ise kardeşinin evine gelen bir misafirden dolayı günlerce polis nezaretinde sorgulanan, evindeki yazma eserlerine el konulan Mısrî, zorluklara karşı direnen güçlü bir iradeye sahiptir.
Mehmed Şemseddin Ulusoy 9 Ekim 1936’da tedavi için gittiği İstanbul’da vefat etmiş, vasiyeti gereği Merkez Efendi Kabristanı’na Niyazi-i Mısri’nin kardeşi Ahmed Efendi’nin yanına defnedilmiştir.
Görev yaptığı dergâh ise Bursa Ulucami karşısında yer alan PTT Bank’ın olduğu sahada iken 1930’lu yıllarda yıktırılmış, bahçede yer alan mezarlar ise Muradiye Camisi’nin bahçesine nakl-i kubur edilmiştir.
Müellifimiz Bursa tarihi, kültürü, folkloru hakkında 60 civarında kitap yazmıştır. Bunlardan bir kısmını hocalarımız ve dostlarımızla yayına hazırladık ve bir önceki dönem Bursa Osmangazi Belediyesi bunları sekiz cilt hâlinde yayımladı.
Miladi takvimin 17 Aralık günü “Şeb-i Arûs” Hazret-i Mevlânâ’nın vuslat tarihi olması hasebiyle Mehmed Şemseddin Efendi’nin bir medhiyesini aşağıya alıyoruz. Söz konusu medhiye Eş’âr-ı Şemsî adlı Dîvân’nında yer almaktadır (Neşr: Mustafa Baki Efe, Bursa 2022). Müellif yazmış olduğu Yâdigâr-ı Şemsî adlı eserinin birinci kısmını bastırdıktan sonra (1332/1914), bazı kütüphane ve dostlarına bu kitabı imzalayarak hediye etmiştir. Bunlardan bir kısmı tarafımızdan tespit edilerek başka bir yazı konusu olacaktır. Matbu Yâdigâr-ı Şemsî’nin bir nüshasını Dr. Adil Onar’a hediye ederken hem kendi fotoğrafını imzalamış ve vermiş, hem de “Medhiyye Der-Hakkı Hazret-i Mevlânâ kuddise sırruhû’l-a’lâ” başlıklı şiirini de kendi el yazısıyla kitabın boş giriş sayfasına yazarak hediye etmiştir. İşte Mehmed Şemseddin Efendi’nin Mevlânâ Celâleddin Rûmî hakkında yazdığı medhiye:
Şâh-ı şâhân-ı cihândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Âşıka dâru’l-emândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Ârif-i esrâr-ı eşyâ vâkıf-ı ʿilm-i ledün
Mürşid-i müsterşidândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Câmiʿ-i esmâʾ-i küllîye velâyet şâhıdur
Melce’-i dermendegândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Maġz-ı Kur’ân’dur dinildi Mesnevî’ye kıl nazar
Pîşvâ-yı ʿârifândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Tâlib-i ʿirfân olanlar sâlik olsun bu yola
Reh-nümâ-yı ʿâşıkândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
İktibâs-ı feyz-i maʿnâ itdi Şemsü’ddîn’den
Çünki bedr-i kâmilândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Kaʿbe-i âmâl-i ümmîddür mukaddes meşhedi
Bil metâf-ı kudsiyândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
Nesl-i Sıddîk u ʿAlî’dür ol şeh-i vâlâ-neseb
Muktedâ-yı sâlikândur Hazret-i Monlâ-ı Rûm
Şemsi-i Mıṣrî mükerrer oldı mazhar lütfuna
Cümleye feyzün revândur Hazret-i Monlâ-yı Rûm
