Dinler Tarihi’ne göre insan zihni gerçekliği olduğu gibi algılamaz; gerçekliği seçer, sınıflandırır, anlamlandırır ve zihinsel temsillere dönüştürür. Dolayısıyla zihinsel harita, gerçekliğin kendisi değil, gerçekliğin belirli bir bakış açısından oluşturulmuş temsilidir. (Çağdaş Dinler Tarihinin görüşleri için bak. Jonathan Z. Smith, Map is Not Territory, Brill: Leiden, 1978)
Bu önerme Yahudilik, Yahudi kimliği ve Yahudi topluluklarının tarihsel deneyimleri incelenirken de kullanılabilir. Ancak Yahudileri tek tip bir topluluk veya ortak bir bilişsel yapıya sahip insanlar olarak değerlendirmek yerine, farklı tarihsel, kültürel, dinî ve siyasal deneyimlere sahip bireyler ve topluluklar olarak ele almak gerekir.
Siyonist Gelecek Öngörülü Yahudi Kimliğinin Bulanık Zihinsel Haritası:
• Yahudilik yalnızca dinî bir aidiyet değil; tarih, kültür, toplumsal hafıza, etnik kimlik ve farklı yaşam biçimlerini içeren çok katmanlı dünyevi bir olgudur.
• Yahudiler hakkındaki zihinsel haritalar, bireylerin ve toplumların sahip olduğu tarihsel bilgi, eğitim, dinî anlatılar ve toplumsal deneyimler üzerinden şekillenir.
• Bu nedenle Yahudilik hakkındaki bir zihinsel temsil, Yahudi bireylerin ve toplulukların gerçek çeşitliliğini bütünüyle yansıtamaz.
İlahi İmtihanlarla Bombalanan Tarihsel Travmatik Yahudi Hafızasının Bilişsel Şemaları:
• Yahudi tarihindeki tarihî olaylar, Peygamberlerin güdümünde ilahi emir ve yasaklarla şekilden şekile sokulan kavmin kolektif hafızası aracılığıyla sonraki kuşakların dünyayı yorumlama biçimlerini ciddi şekilde etkilemiştir.
• Babile Sürgün, dünyanın her yerindeki ghettocu diaspora kültürü, ona yönelik milletlerin reaksiyonları olarak antisemitizm, ani reaktif darbeler Holokost ve proaktif yapay katkı olarak İsrail’in kuruluşu gibi epik tarihsel olaylar, farklı Yahudi topluluklarının kimlik, toprak ve gelecek algılarında farklı ağırlıklara sahip travmatik olgulara dönüşmüştür.
• Bilişsel açıdan geçmiş Yahudi deneyimleri, Siyonist kültürde yeni olayların değerlendirilmesinde kullanılan zihinsel şemaların oluşmasına Yahudi adına yararlı ve milletler aleyhinde olumsuz katkıda bulunur.
• Diğer milletler için sıradan normal veya alışıldık her olay veya aynı tarihsel olay, Yahudi milleti içinde farklı bireylerde farklı anlamlar ve değerlendirmeler meydana getirmektedir.
Dinî Semboller ve Gerçeklik Algısı:
• Yahudi yazılı geleneği Torah ve onun Rabinik yorumu olan Talmud sayesinde sırasıyla ritüeller, kutsal mekânlar ve dinî semboller, Yahudi bilişsel dinî düşüncesinin karmaşık anlam dünyasını zincirleme oluştururlar.
• Siyonist zihin için bu semboller yalnızca tarihî nesneler/fenomenler değil, aynı zamanda Yahudinin tarihsel aidiyeti ve geleceğe dair korkutucu anlam üretme araçlarıdır.
• Yahudi Bilişsel haritası, bu sembollerin bireyler tarafından nasıl yorumlandığını gösterir; fakat bütün Yahudilerin aynı yorumları benimsediği anlamına gelmez.
• Müslüman fırkalaşmasındaki ictihad farklılaşmasının aksine Yahudi mezhepleşmesini merkezi açıdan belirleyen Torah, sırasıyla Ortodoks, Muhafazakâr, Reform ve seküler Yahudi yaklaşımları arasındaki farklılıklarla, tek, devasa, yeknesak veya blok bir Yahudi zihinsel haritanın oluşumunda yetersiz kalacaktır.
Etnik ve Kutsal İç Grup – Sıradan ve Profan Öteki Dış Grup Kognitif Algısı:
• Din Bilimleri için sosyal biliş, bireylerin kendilerini bir gruba ait hissetmeleri ve diğer grupları değerlendirmeleriyle ilgilenmektedir.
• Halbuki Yahudi kimliğinin oluşumunda bu durum tam tersidir, dinî ve kültürel aidiyet, tarihsel deneyimler ve çevresel ilişkiler farklı biçimlerde ağır ve darbeli etkilerle derinden rol oynamaktadır.
• Yahudilerin kendilerini tanımlama (kutsal, üstün, ve ilahi yürüyüş içinde) biçimleriyle Yahudi olmayan toplumların (gerim) Yahudilere ilişkin algıları birbirinden tamamen ve kalın duvarlarla çevirili bir zihinsel farklılık içindedir.
• En zayıf milletlerin olumsuz tepkilerle gittikçe güçlenen ve cesaret bulan Yahudilerin sözde gerçek bireysel ve toplumsal çeşitlilik algıları bilişsel harita ile gerçeklik arasındaki mesafeyi daha da büyütecektir.
Toplumsal Stereotipler Karşısında Siyonist Bilişsel Yanılgılar:
• Aslında genel olarak normal insan zihni karmaşık toplumsal gerçeklikleri kolay anlamlandırabilmek için doğal kategoriler kullanmaktadır.
• Bu kategoriler zaman zaman çetin mücadelelere götüren önyargılara, savaş çıkarıcı genellemelere ve kanlı ön yargılı stereotiplere dönüşebilir.
• Yahudiler hakkında düşünüldüldüğünde ise bu daha vahimdir; kendileri aleyhlerinde öteki güçlü (ibadüna uli besin şedidin) milletlerce tarih boyunca ardışıl olarak oluşturulan antisemitik kalıplaşmış yargılar, onların gerçek, sıradan ve normal toplumsal özelliklerini yansıtmalarına izin vermeyecek her seferinde onların belirli ideolojik ve tarihi temsil biçimlerinin ürünü olmasına yol açacaktır.
• Normalde bir kişinin veya grubun davranışını bütün bir ulusla genellemek, imkansız iken Yahudi için bu yapıldığında geopolitik harita ile zihinsel haritayı birleştirecek ve cennet, vatan ve seküler toprağın zihin bulantısı meydana getirecek şekilde birbirleriyle karıştırılması anlamına gelecektir.
• Günümüzde Siyonist görünümlü seküler İsrail devletinin politikalarını yukarıdaki bilgiler ışığında değerlendirilmemiz gerekmektedir.
Bilişsel Esneklik ve Gerçekliğin Yeniden Değerlendirilmesi:
• Harita-toprak ayrımı, bireyin sahip olduğu bilgileri mutlak gerçeklik olarak kabul etmemesini gerektirir.
• Yahudilik hakkındaki mevcut kanaatler, tarihsel belgeler, farklı toplulukların anlatıları ve akademik araştırmalar ışığında yeniden değerlendirilmelidir.
• Karşılaştırmalı düşünme, farklı Yahudi kimliklerini ve deneyimlerini tek bir açıklama altında toplamaktan kaçınmayı sağlar.
• Bilişsel esneklik, önceden oluşturulmuş yargıların yeni bilgiler karşısında değiştirilebilmesini mümkün kılar.
Genel Değerlendirme:
Real Politik Harita Teopolitik Toprak Değildir
Çağdaş Dinler Tarihinin verilerinden hareketle Yahudilik ve Yahudi kimliği üzerine yapılan bilişsel değerlendirmelerde dört temel ayrım yapılabilir:
a. Reellik Olarak Yahudi Gerçekliği:
Tanrısını bile yeryüzüne indiren Yahudi, bireysel ve topluluk olarak her olgunun tarihsel, dinî, kültürel ve toplumsal açıdan değişken, dönücü ve dönüştürücü gerçekliğine inanmaktadır.
b.Bulanık Zihnin Berraklaştırılmak İstenen Haritası:
Yukarıdaki Siyonist gerçekliğin bireyler tarafından açık büfe içinde tercih edilerek, ayıklanarak sürekli olumlularıyla ve mukaddes fenomenlerle seçilerek kibirle algılanması, ötekileri aşağılayıcı şekilde sınıflandırılması ve her şeyin kutsallıkla ilişkilendirilip anlamlandırılması mümkündür.
c. İlahi Temsil (Tanrının Çocukları): Çağdaş Yahudiliğin, geleceğin altın çağına göre sürekli ve zincirlemeli tepkilerle dinî, tarihsel, siyasal ve toplumsal söylemlerde yeniden yeniden ama aynı şekilde travmatik açıdan inşa edilmesi.
d. Sonuçta bilinmelidir ki Yahudi zihinsel haritaları, Yahudilerin gerçekliğinin kendisi değildir. Aksine bu yapay ve sanal haritalar, onları oluşturan bireylerin bilgi birikimini, tarihsel konumunu, inançlarını ve ideolojik bakış açılarını hileli bir şekilde yansıtmaktadır. Dolayısıyla Yahudileri anlamak- Kur’an-ı Kerim’de yansıtıldığı gibi- önceden oluşturulmuş genellemeleri gerçek kabul etmek yerine farklı ve değişken deneyimlerini, içerden ve dışardan değişebilen kimliklerini ve dönerek dönüştürücü tarihsel etnik bağlamlarını ayrı ayrı ama yeni mukayeseli yaklaşım içinde incelemeyi gerektirmektedir.
e. Ama bilinmesi gereken beşeri bir gerçeklik var; normal, fıtri ve sıradan olmayan her insanî eylem, sonsuz acı vericidir.
