Mahir İz Hoca, 1895-1974 yılları arasında yaşamış, Osmanlı’nın son dönemleri ve Cumhuriyetin kuruluş yıllarına yakından şahitlik etmiştir. Mahir İz, mesleğini büyük bir tutkuyla, ömrünün sonuna kadar devam ettirmiştir. Görev yaptığı tüm okullarda, öğrencilerin hayranlık duyduğu ve kendisinden en çok istifade edilen hocalar arasında yer almayı başarmıştır. (1)
Onu saygın ve başarılı bir eğitimci yapan hususlar nelerdir?
Onu farklı kılan öğretmen davranışları nelerdir?
Günümüz öğretmenlerine hangi özellikleriyle rol model olabilir?
- Öğretmenlik Mesleğine ve Öğrencilerine Olan Bağlılığı
Mahir Hoca’nın öğretmenlik yaptığı yıllar, Türkiye tarihinin, siyasi, sosyal ve ekonomik açıdan en zor dönemleridir. Mahir İz, tüm bu zorluklara rağmen 59 yıl boyunca öğretmenlik mesleğine devam etmiştir. O’nun neredeyse son nefesine kadar mesleğini sürdürmesi ve günümüze kadar ulaşan bir şöhrete sahip olmasının arkasındaki en önemli etken, kendisini öğretmenliğe adamış olmasıdır.(2)
Çocukluğundan itibaren iyi bir eğitim alan Mahir İz, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Ankara’da bulunmuş ve özellikle I. Meclis’te zabıt kâtipliği yaptığı yıllarda, ülkenin önde gelen simaları ile (Mehmet Akif, Burdur Milletvekili sıfatıyla meclistedir) aynı ortamı paylaşmıştır. Mahir İz, yetişmiş insan kıtlığının ileri safhada olduğu böyle bir dönemde, devlet erkânının çok yakınında bulunmuştur. Mahir İz, böyle bir çevrede bulunması ve sahip olduğu tüm şartlara rağmen öğretmenlik mesleğine intisap etmiştir. Bu mesleği o kadar sevmiştir ki, mezar taşını “Muallim Mahir İz” olarak yazdırarak da bu mesleğe olan bağlılığını tescil etmiştir.(3)
Mahir İz Hoca, öğretmenlik mesleğini icra etmekten büyük bir zevk aldığını her fırsatta dile getirmiş ve bir gün öğrencileriyle yaptığı bir sohbette, “Rabbim mahşer günü bana da tekrar dünyaya gelsen ne istersin diye sorsa, öğretmen olmak isterim cevabımı yüz defa tekrar ederim.” demiştir.(4)
Mesleğini icra ederken kullandığı etkileyici ders anlatım üslubu, onu diğer eğitimcilerden ayırmaktadır. Derslerinde nazari bilgiler üzerinde fazla durmamış, edebiyat dersinde daha çok edebî metinler okutmayı, öğrencilere millî edebiyatı ve tarihi öğretip sevdirmeyi hedef almıştır.(5) Mehmet Âkif ile Ankara’da tanışan Mahir İz, sabah erken vakitlerde Âkif’ten aynı usulde çeşitli şair ve ediplerin eserlerini okumak suretiyle ders almıştır. Mahir Hoca’nın bu usulü takip etmesinde Âkif’in bir etkisinin olması da muhtemeldir.(6)
Mahir Hoca; derslerini ayakta, gür ve dolgun ses tonu, gözlerinde canlılıkla ve heyecan yüklü bir tarzda işlemiştir. Sesindeki canlılığın, içindeki heyecan ile birleşmesi neticesinde, öğrencilerinin yıllar sonra bile unutamadıkları ders anları ortaya çıkmıştır.(7)
Mahir Hoca’nın heyecanlı anlatımı, Türkçeyi çok iyi kullanımı ve etkili bir beden diline sahip olması ile daha da anlam kazanmış, böylece derslerinin verimliliği artmıştır. Fevkalade güzel Türkçesinin yanında beyefendi tavırları ve akıcı bir konuşma üslubuna sahip olması öğrencilerinin usanmadan dersi dinlemelerine imkân oluşturmuştur.(8)
Okul harici zamanlarını da öğrencileriyle birlikte cömertçe geçiren Mahir İz’in bu samimi, fedakâr tavrı ve iyi niyeti, öğrencilerini hayrete düşürmüştür. Bir gün öğrencileri Mahir İz Hocaya; “Hocam neredeyse ailenizden daha çok bizimle vakit geçiriyorsunuz, neden böyle yapıyorsunuz?” diye sorduklarında Mahir İz Hoca, öğrencilerin hayretini şu ifadelerle gidermiştir: “Sizler benim talebemsiniz evladım! Bir hoca için talebe, evlattan daha evladır. En hayırlı vâris talebedir. Evlat, idealini suiistimal edebilir ama talebe etmez. Senin amel-i sâlihini evlattan ziyâde talebe devam ettirir. Allah muhafaza buyursun, evlat hayırsız çıkabilir ama talebenin hayırsız çıkma ihtimali daha azdır”(9). Bu ifadeler Mahir İz’in, mesleğine ve öğrencilerine olan bakış açısını çok net bir şekilde ortaya koymuştur.
Bu niyet ve yaklaşım beraberinde öğrencileri için yapılan olağanüstü fedakârlıkların kapısını aralamış ve böylece Mahir İz Hoca, talebelerinin gönlünde taht kurmuş ve onların dünyalarında kalıcı izler bırakabilmiştir.
- İdris Topçuoğlu, İdeal Öğretmen Modeli: Muallim Mahir İz, (Araştırma Makalesi, Tasavvuf İlmÎ ve Akademik Araştırma Dergisi, 2021), 117.
- İdris Topçuoğlu, Mahir İz’in Hayatı, Eserleri ve Muallimliği, (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2005), 160.
- Mustafa Canbey, “İrşad”a “Mahir”di Davada “İz”di, Tohum Dergisi, (157), 88- 89.
- Emin Işık, “Öğretmenlik Çok Özveri İsteyen Meslek” Duyuru Gazetesi, (11.09.2015.), 7.
- Uğur Derman, Mâhir Hoca’dan İzler, 19; Ertuğrul Düzdağ, Mâhir Hoca’nın Gözüyle M. Akif, Zaman Gazetesi (27 Ağustos 1994), 8.
- Mustafa Özdamar, “Mâhir İz Hoca”, (İstanbul: Marifet Yayınları, 1994), 231.
- Mehmet Çavuşoğlu, Hocam Mahir Bey İçin, (İstanbul: Tohum Dergisi, 1975), (86), 8-14.
- Mustafa Özdamar, “Mâhir İz Hoca”, (İstanbul: Marifet Yayınları, 1994), 44.
- Mustafa Özdamar, “Mâhir İz Hoca”, (İstanbul: Marifet Yayınları, 1994), 186.
