1 Muharrem 1448
Eskilerin tabiriyle velûd bir derviş olan Bursa Mısrî dergâhı şeyhi Mehmed Şemseddin (Ulusoy) Efendi’yi vefatının 90. yılında rahmetle anıyoruz. İrili ufaklı 60 kadar eser kaleme almıştır. Bunlar arasında 8-10 sayfa olanlar olduğu gibi 800 sayfa olanlar da vardır. Doğrudan tasavvufî ahlak ile ilgili olanlar olduğu gibi Bursa folklorunu yakından ilgilendiren metinler de vardır. Eserlerden bir tanesi ise bu şehrin kültür tarihi ile ilgili olarak daha önceki yüzyıllarda kaleme alınan eserlerdeki zühul ve hataların tashihi ile ilgilidir: Âyâr-ı Şemsî. Şehid-i Kerbela ile ilgili Envar-ı Şemsî isimli eserini şu beyit ile tanıtıyor:
Hazret-i Şâh-ı Şehid-i Kerbelâ’nın halini
Yazmışım ez cân u dil “Envâr” varımdır benim
1867-1936 yılları arasında yaşayan, bir değil iki Divan’ı olan Mısrî’nin şiirleri ile ilgili söylenebilecek ilk şey onun bir “Ehl-i beyt” şairi olduğudur. Diğer şiirleri bir tarafa 75 adet na‘t yazan Şemseddin Efendi, bu manzumelerinde klasik tekke erbabının Hz. Peygamber tasavvuruna yakın bir anlayışa sahip olduğu açıkça görülmektedir. Peygamber Efendimiz, bu mübarek ailenin birinci şahsiyeti olduğu için on iki imamla ilgili yüzlerce şiirinde O’nun ism-i şerifi ve ahlak-ı hamidesi söz konusu edilmektedir[1]. Peygamber Efendimiz ’den sonra hemen her şiirde Ehl-i beyt’in önde olan dört kişisi yer almaktadır: Hz. Ali, Hz. Fatma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin. Bu zat-ı şeriflerle ilgili de yüzlerce, binlerce beyti vardır.
Şemseddin Efendi’nin na’t-i şerif başlığıyla kaleme aldığı manzumelerin redifleri de çok farklıdır. Muhammed Mustafa, Cenab-ı Mustafa, Yâ Resûlallâh, Ya Resulellah meded, Yâ Habiballah, Sensin… nidalarıyla başlayan veya bu ifadelerle sonlanan pek çok manzumeyi şimdilik bir tarafa koyarak diğer şiirlerinin bir kısmının makta beyitlerini aktaralım:
- Bendeyim Âl-i abâya ben dahil düştüm size
Şemsî-i Mısrî kapında sine-i çâkim senin (392)- Muhibb-i Ehl-i beytindir günahkâr Şemsî-i Mısrî
Dahil-i dergehindir ol onun cânına cân sensin (408)- Muhammed Şemsî-i Mısrî tefeyyüz etmek istersen
Der-i Âl-i abâya düş dahil ol kapıdan dahil (434)- Kulun Şemsî-i Mısrî’ye şefaat eyle Sultan’ım
Be-hakkı Hamse-i âl-i aba mahşerde kıl şâdân (475)- Kulundur Şemsî-i Mısrî be hakk-ı Hayder u Zehra
Bağışla Zât-ı sıbteyne meded kân-i sehasın sen (476)- Bende-i Âl-i abâyım sen bağışla cürmümü
Sen Habib-i Kibriyâsın eylemez red ol Muîn (479)- Aşkın ile rûz u şeb etmekte gönlüm nâle âh
Mazhar-ı fevz ü saâdet eyle Allah aşkına (588)- Bi hamdillahi ve’l-minne ona Hak ümmet etmiştir
Muhammed Şemsî-i Mısrî kapısında geda geldi (595)
Dertdaşlar – Haldaşlar
İslâm tarihinin en acıklı olaylarından biri, Kerbela’da Hz. Hüseyin ve dostlarının şehit edilişidir. Asırlar boyu tekkelerde 10 Muharrem’in hüznü yaşanmıştır. Şemseddin Mısrî 1925 yılının son ayında tekkelerin kapatılması sebebiyle bir başka hüzün daha yaşamıştır. Farklı ifade ile yüz yıl önce 1926 yılının 10 Muharrem’i daha derin bir hüzün ile yadedilmiştir.
Şemseddin Efendi’nin ıstırabını hiç anlamak istemeyenler olduğu gibi anlayan dostları, onun hali ile halleşenler de vardır. Osmanlı dönemi tasavvuf tarihinin önemli kaynaklarından biri olan Sefine-i Evliya’nın yazarı Hüseyin Vassâf (ö. İstanbul, 1929) bunlardan biridir:
Şeyh-i muhterem bin bir belaya sine tutmuştur
Onun kalb-i hazini pür elemdir çeşm-i giryândırÂhiren tekyeler mesdûd olunca dâğdâr oldu
Bütün erbâb u fikr u zikr ise mahrum-i devrândırKapandı cümle dergâhlar semaya çıktı hep âhlar
Sevindi hayli bedhâhlar fakat âşıkân nâlândırNice dem hangâhı mecma-ı uşşak idi Hakk’a
Gelenler zevk alanlar filhakika ehl-i imandır
Onu tanıyanlardan, derdini anlayanlardan biri de 1930’lu yıllarda yayımına başlanan Son Asır Türk Şairleri’nin yazarı İbnülemin Mahmud Kemal İnal’dır. Bursalılara şöyle hitap ediyor:
“Memleketlerinde son zamanlarda onun gibi himmetli, gayretli bir müellif yetiştiği için umum Bursa’lılar bilhassa ilme mensup olanlar iftihar etmeli ve eserlerini bastırarak ziya’dan (kaybolmaktan) kurtarmaya çalışmalıdırlar. Çünkü onun gibi bir gayret-i mücesseme her vakit yetişmez. Biz birbirimizin hâl-i hazinini pek iyi biliriz. Yankesici gibi şundan bundan çarparak değil mezâhim ve müşkilât ile pençeleşerek cehd-i zâti ile ortaya koyduğumuz eserler uğrunda neler çekdiğimizi ancak hemhâlimiz olanlar takdir ederler”
Bu hüznü yaşayanlardan biri de 1925 yılında Üsküdar Mevlevihanesi postnişini olan Ahmet Remzi Dede’dir (ö. Kayseri, 1944). Remzî mahlasını Hüznî ile değiştirdiği uzun şiirinden beş mahzûn mısra:
Be’dezin Hüznî desin ihvan benim ünvânıma
İştirak etsin uhuvvet nâmına ahzânıma
Gökten inmiş de yazılmış ise de pişânıma
Ben Surûrî mahlasın kaydetmeyim divânıma
Lanet olsun ismime bu lafz-ı bî ma’nâ hazin
Not: Şemseddin Mısrî/Ulusoy’un eserleri Osmangazi Belediyesi tarafından basılmıştır. Müteşekkiriz.
[1] Eş’âr-ı Şemsî isimli Divan’ı, orijinal metniyle birlikte Mustafa Efe tarafından yayınlanmıştır. Bursa, 2023.
