İlim adamı, akademisyen ve hizmet ehli: Prof. Dr. Süleyman ULUDAĞ

Kimi insan vardır, ilim ehlidir, hizmet etme gibi diğer sahalarda fazla tanınmaz.
Kimi akademisyen vardır, akademik hayatının merkezinde bir ilim dalı vardır, o sahada ilerler eserler verir ancak diğer sahalara fazla ilişmez.
Lisanstan talebesi olmaktan ve danışmanlığında “doktora tezi” yapmaktan büyük onur duyduğum Prof. Dr. Süleyman Uludağ hem ilim ehli hem de hizmet ehli bir kimsedir. İlim ehli. Hem de kelamdan, tasavvufa, felsefeden, iktisadi hayata kadar ilgili sahada ses getiren eser yazan bir kimsedir. Burada onun ilmi yönüne girmeden bu yazıda hocamızın Batum Acara bölgesindeki hizmetlerinden birini kısaca tanıtmaya çalışacağım.
Malum olduğu üzere Süleyman Hoca Batum muhacirlerinden olup, dedesi Emin Bey, 93 (1877-78) Osmanlı-Rus harbi sırasında Acara/Batum bölgesinden Amasya’nın Akyazı Köyü’ne gelip yerleşmiş ve hocamız bu köyde dünyaya gelmiştir. Hocamızın hayatı hakkında detaylı bilgiler onun emeklilik yılında çıkarılan Süleyman Uludağ Kitabı (Hz. Mustafa Kara, Dergâh Yayınları, 2008) adlı eserde mevcuttur.
SSCB’nin (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) dağılmasından sonra, Süleyman Hoca kendi memleketi olan Acara/Batum bölgesini defalarca ziyaret etti, oradaki Müslümanların Komünist yönetim zamanında mahrum bırakıldıkları “dini hizmetler” konusunda kafa yordu ve bu hizmetleri kendisine dert edindi. Bu bölgede okumak isteyen çocukları Türkiye’ye getirdi, onlara yer yurt, burs temin etti. Gerek lisans düzeyinde gerekse lisansüstünde birçok öğrenciyi bizzat tanıdım, hatta çalıştığım Tarih bölümünde, hocanın yardımları ile yüksek lisans öğrenicilerimiz oldu. Hoca, çevresinde nazı geçen insanlardan hayır/hasenat toplayarak bölge insanına gönderdi. Bölgede Kur’an kursu, yurt, cami ve pansiyon inşa ettirdi ve buralarda öğrencilerin okumasını sağladı. Her sene Kurban Bayramı’nda onlarca kişiden topladığı kurban paralarını buraya göndererek orada kurban kesilmesini sağladı, insanların ihtiyacını karşılamaya çalıştı ve hâlen de bu hizmetlere devam etmektedir.
Süleyman Hoca bölge için yaptığı hizmetlerden birini kitap haline getirdi ve neşretti. İşte asıl mevzumuz bu hizmetlerin sonucu olan BATUM VE ACARA CAMİLERİ (Süleyman Uludağ-Osman Çetin Gaye Kitabevi, Bursa 2025) adlı çalışmadır.

Kitabın Önsöz’ünde Süleyman Hoca, kısaca Gürcistan’ın güney-batısında yer alan Acara (Acaristan, Ajdara; Batum ve çevresi) bölgesinin tarihi ve özellikle halkın İslâm dinini seçmesi hakkında kısa bilgiler vermektedir. Hoca bu kısa girişte, Sovyet devrimi ile birlikte “Marksist-Komünist yönetimin” iktidara gelmesinden sonra dini eğitimin yasaklandığını ve camilerin kapatıldığını, kapatılan camilerin çoğunun da zaman içinde yıkıldığını ifade etmektedir. Zira bölgedeki dini hayatın serüveni hakkında III. Bölüm’de detaylı bilgiler yer almaktadır. Sovyetlerin dağılmasından sonra Acara Müslümanları kalan camileri restore etmeye başlamış, ancak Gürcistan yönetimi cami yapımı ve restorasyonunda zorluk çıkarırken, bölgede Hıristiyan nüfusu az olmasına rağmen en küçük yerleşim birimlerinde bile kiliselerin açılmasına söz çıkarmadığı gibi teşvik bile etmiştir. Bu bölgede kiliselerin inşası ve bölge halkının durumu ile ilgili hocam Süleyman Uludağ’ın hatıraları yakın zamanda çıkacaktır. Hoca ile zaman zaman yaptığımız yolculuklarda bu durumun önemine vurgu yaparak; “Basri bölgede Hıristiyanlar çok çalışıyor, devlet de onlara yardım ediyor, son yıllarda bu konuda gözle görülür çalışmalar yapılmaktadır. Bizim de buna dikkat çekmemiz gerekiyor. Bu büzden Hıristiyan nüfusu az olmasına rağmen burada yapılan kiliselerin sayısının çokluğuna dikkat çekmeye çalışıyorum.” şeklinde uzun uzun sohbetlerimiz olmuştur. Bunları başka bir yazının konusu olacak şekilde not edelim.
Kitabın Giriş kısmı olan ACARA CAMİLERİ bölümü emekli hocamız ve Süleyman Hoca’nın da Amasya’dan hemşehrisi Prof. Dr. Osman Çetin tarafından kaleme alınmıştır. Burada camilerin yapımında kullanılan malzeme, inşa teknikleri ve planları, camilerdeki tezyinat ve cami mimarisi hakkında bilgiler görsel malzeme eşliğinde anlatılmıştır.
Kitap girişten bundan sonra üç bölüm halinde tasarlanmıştır. Birinci bölümde; Keda-Khelvacauri-khulo-Kobuleti-Shuakhevi- ve Yayla Camileri;
İkinci bölümde; Acara dışındaki Gürcistan camileri,
Üçüncü bölümde ise, Acara ve Acara’da Dini Hayat konusunda bilgiler yer almaktadır.
Camilerin anlatıldığı kısımda, her caminin yer aldığı köy ve nüfusu hakkında kısa bilgiler verildikten sonra, varsa caminin kısa bir tarihi, geçirdiği tamiratlar ve mevcut durumu hakkında bilgiler verilmekte ve her caminin zaman zaman detaylı fotoğrafları yer almaktadır. Yeni camilerin yapımında, eskilerin ise tamiratında Süleyman Hoca bizzat ilgilenmiş ve her bir camiyi Türkiye’den birisine havale ederek bu işi finanse etmiştir. Khelvacauri’ye bağlı Korolistavi Köyü Camii hakkındaki bilgilerin bir kısmını birlikte okuyalım:
“Yeni ve betonarme bir bina olan Korolistavi Köyü Nebiye Hanım Camii çok sarp bir arazide yol kenarında yapılmıştır. Caminin alt katında abdest alma yerleri vardır. Binanın girişi yola göre arkada kaldığında(n) üç tarafına yapılan balkonlarla giriş kapısına ulaşılmaktadır… Bu cami, İstanbul Barosu avukatlarından Av. Fatma Soylu tarafından annesi Nebiye Hanım adına yaptırıldı. Cami yapımında İsrafil Burunjadze ile Abdurrahman Beklar’ın büyük emeği geçti, İnşaat sırasında sert tepkilerle karşılaşıldı…” (s. 83) Bilgiler bu şekilde devam etmektedir. Her cami, camiye emeği geçenler, orada hizmet edenler ve görevliler hakkında bilgiler kitaba yazılmıştır. Kitapta 227 cami hakkında bilgi ve görseller mevcuttur.
Son üçüncü bölümde ise Acara halkı ve dini yaşantıları hakkında detaylı bilgiler bulunmaktadır.
Kitabın sonunda üç ek yer almaktadır. Birinci ek; Akyazı Köyü ve Camii (Amasya’ya bağlı), hakkındaki bilgiler Osman Çetin Hoca tarafından kaleme alınmış ve kendi köyleri ve camisi anlatılmaktadır. İkinci ek; Akyazı’da “Camikari veya Camiskari” başlığı ile Süleyman Uludağ Hoca tarafından yazılmıştır. Son ek; Acara’da ve Acara Dışında Görev Yapan Din Görevlileri adını taşımaktadır. Burada görevlilerin adı, görev yaptığı yer ve görevi liste halinde verilmiştir.
Bir anekdot: Kitap çıktığı gün Süleyman Hoca ile Osman Çetin Hoca, kitap hakkında sohbet ediyorlardı. Osman Hoca bir köyün camisinden bahsedince Süleyman Hoca, o köyün camisi, yapımı ve o sırada görevli imamın ismini bir çırpıda söyleyince “hafızasına” hayran kalmıştım.

Sonuç olarak Bursa İlahiyat Fakültesi’nin (o zamanki adı Bursa Yüksek İslâm Enstitüsü) ilk kuruluşunda büyük emeği geçen, yazdığı eserler ile hâlen ilahiyat camiasının öncü isimlerinden olan Süleyman Uludağ Hoca’nın Acara Bölgesi özelinde yaptığı hizmetlerle de ne kadar önemli işler yaptığı bu kitap ve yakında çıkacak olan bölge ile ilgili hatıralarının yer aldığı kitaptan anlaşılmaktadır. Ne diyelim “Ömrüne bereket Hocam! Ne güzel bir örnek!”