İnsanda akıl kritik bir ölçüttür, “belli bir yere, kritik bir noktaya kadar” doğruyu yanlıştan ayırır, o yer, o noktadan sonra akıl işe yaramaz, terk edilmelidir; o kritik noktaya kadar aklını kullanmayanı Kitap/Kur’an, “pislik içinde bocalayan” kişiler olarak niteler (10/Yunus, 100), o noktadan sonra “kalbin kanalları” bir başka âleme açılır, kişi “akıl almaz işler” yapabilir; Kehf Suresinde (Musa-Hızır kısasında) anlatılan üç olay buna örnektir…
Nedir o üç olay?
Musâ (a.s.), Hakikat arayışı peşindedir; “iki denizin birleştiği” yere kadar gider! Orada bir kul ile (Hızır) karşılaşır, O’na tâbi olur. Giderler… Hızır bir gemiyi durup-dururken deler; Musa “ne yaptın sen?” der; O (Hızır), “Sen bana katlanamazsın dememiş miydim?” diye karşılık verir; Musa özür diler, giderler… Hızır yolda oynayan masum bir çocuğu öldürür; Musa, hayretler içinde “Suçsuz bir çocuğu öldürdün ha!” der…
Yine yola koyulurlar, günlerce yolculuk yaparlar, acıkırlar, bir köye (karyeye) girerler, köylülerden biraz yiyecek isterler ama kimse onlara bir lokma vermez. Hızır köydeki yıkık bir evi tamir eder; Musa, biraz ücret ya da bir öğün/biraz yemek için bu işi yapabilirdin, senin işine aklım ermiyor der arkadaşına. Arkadaşı (Hızır), artık senden ayrılmalıyım (1,2,3…), sen benimle arkadaşlık edemezsin, bana dayanamazsın! diyerek yaptığı işlerin arkasındaki “Hikmeti/Hakikati” Musa’ya anlatır ve ayrılırlar…
Hızır, üç olayın arkasındaki Hikmeti/Hakikati şöyle anlatır:
1) Gemi, gariban gemicilerindi; kral sağlam gemilere el koyuyordu, ona/o gemiye az bir zarar vererek el koymayı önledim. 2) Çocuk, ileride anne-babasına hayırsız bir evlât olacaktı, çocuğun anne-babası salih kullardandı, dua ettim, ileride salih evlâtları olacak. 3) Evde bir hazine vardı, o ev tamamen yıkılsaydı o hazineyi başkaları alacaktı, hazineyi sahibine bıraktım…
Şimdi anladın(ız) mı?
Dikkat ettiyseniz, Hakikati arayanın adı Musâ, bulanın adı yok (Kitab’ta kendisine ilim verdiğimiz bir kul şeklinde geçer, gelenek O’nu Hızır şeklinde bilir.); bu ne demek olur? Hakikat diye bir derdi olmayanda enaniyet, Hakikat arayanda ferdiyet, bulanda şahsiyet olur ama o şahıs, şahsiyetini Hakikate/Hakka borçludur; ben yaptım/ben ettim demez asla.
Hakikat, bir “bilim” ise o, durağan, kesin “bir şey” değil değişken; en kesin bilimin matematik olduğu söylenir ve 2+2=4 denir; toplananlar ve toplam. Hayat her an değiştiğine göre matematiğin hayata uygulaması da değişir; yani her zaman 2+2=4 etmez, toplananın biri değişse 2.1’e gelse (biraz büyüse), sonuç 4.1 olur; küçülse 3.9 olur; vs…
Hayatı donduramadığımız gibi rakamları da donduramayabilir miyiz?
Sofistler, “Kesin bir şey yoktur.” diyorlardı.
Kitab, “küllü şey’in hélikün illâ veche.” der. O’nun “yüzü” dışında her şey yok olacak. (28/88.) buyurur.
Bir sözün hakikat değeri sadece o sözde (o sözün kendisinde) değil o sözü söyleyenin kendisinde (söyleyende)dir. Söz, söyleyenden bağımsız değildir; söze değer veren ya da sözün değerini düşüren sözün sahibidir.
Kitab/Kur’ân, (hâşâ) Ebû Cehil’in sözü olsaydı kim inanırdı!
Kitab’ın/Kur’ân’ın elbet söz olarak bir değeri var ama Ona o değeri veren, söyleyendir (Allah (c.c.) ve Elçisi Hz. Muhammed (a.s.)’dır.)
Siz, daha çok söze/söylenene değil sözün sahibine/söyleyene bakın/itibar edin! Sözü söyleyen, sözünün arkasında durmuyorsa, o sözün değerini bilmiyorsa, sözünü tutmuyorsa, sözünü yaşamıyorsa (Kitab : Yapmadığınız/yapmayacağınız şeyi niye söylersiniz. (61/2) buyurur.) kocaman bir demagog, iyi bir retorikçi, yaman bir söz ustası, cambaz, söz sanatçısı, edebiyatçı, siyasetçi, ünlü dil felsefecisi Wittgenstein’ın tabiri ile söz oyunu oynayan biridir; söz onun sermayesidir, sözle para kazanır, menfaat elde eder vs…
Değerli söz söyleyenler, sözlerinden hiçbir ücret almazlar, onların derdi hidayet ve hakikattir.
Göstergebilim (Semiyoloji), dilin bir göstergeler sistemi olduğunda ısrarcıdır. Kelimeler (sözcükler) şeyleri gösterir der ama şeyler ile sözleri/sözcükleri “aynı” görmez. Ya, sözcükler şeyleri göstermiyorsa, o zaman tüm konuşma (ve yazma) boş bir şey olur, hiçbir şeyden bahsedilemez; iş kocaman bir oyuna döner.
“Kelimeler ve Şeyler” (Michel Foucault’un kitabı) arasında “zihinsel bir irtibat” elbette olmalıdır!
Eylem olmayınca söylem ya kuru/içi boş bir retorik ya da acımasız bir tahakküm ve iktidar kurma aracına dönüşür. Din buna sözde müslümanlık, gösteriş müslümanlığı; felsefe ve dil “mış gibi yapma”, taklit, imitasyon, kaba tabirle sahtekârlık der. Hepimiz biliyoruz ki niyetimizi Rabbimiz bizden çok daha iyi bilir ve O, imanda söylem kadar eyleme de bakar. Ebu Hanife, imanı dil ile ikrar, kalp ile tasdik, aza ile amel olarak görür.
Şayet kelimeler (sözcükler/söylem) şeyleri gösterirse, onlar şeylerin yüzeyinde yüzer, şeylere sadece temas eder; eylem ise şeylerin içine dalma, derine inmedir; eylem(e)/yaşam(a), söylem(e)den zordur; bu zorluktur insanı insan eden…
Tarihte sofistler olarak bilinen grup, sözü/söylemi sakız gibi kullanan, hakikati eğip-bükenler olarak bilinir; gerçek filozoflar (Platon ve Aristo başta olmak üzere philo-sophia= bilgiyi sevenler) onlarla ciddi mücadele etmişlerdir. Bugün de bilgi = hakikat adına iş yapanların çoğunu sofistler oluşturmaktadır, ara kademede ciddi filozoflar olsa da esas/asıl hakikatin (Hakk’ın) hakkını verenler hep Resuller ve onların samimi takipçileri olmuştur. Kelime-i Şehâdet’in birinci kısmı (lâ ilâhe illallah) Hakk’a/Hakikat’e; ikinci kısmı (Muhammed Resulullah) samimîyetle Hak ve Hakikat takipçilerine bir gönderme olarak “okunmalıdır.”
Selâm ve dua ile…
