“Cyrano: Yapraklar
Ne hoş düşüyorlar Yarabbi!
Nasıl son bir güzellik içinde düşüyorlar!
Çürümek korkusuyla şikâyet etmeksizin,
İstiyorlar bu düşüş bir uçuşa benzesin!”
Okumanın ayağa düştüğü, izleme kültürünün tavan yaptığı şu zamanda birilerine kitap tavsiyesinde bulunmak ya da bir kitabı okuyucular için değerlendirmek, onların beğenisine sunmak belki de yapılacaklar listesinin en altında bulunan bir maddedir. Ana hatlarıyla dört nala yaşamaya çalıştığımız hayatımıza bir es müddeti kadar ara verip biraz nefes almaya, alışılmışın dışına çıkmaya hepimizin ihtiyacı var aslında, yoksa başka türlü nasıl dayanır insan bu kirlenmişliğe, ucuzluğa, sıradanlığa… Ahseni takvim üzere yaratılan insan ilk emirle yola çıkıp içindeki cevheri bulup açığa çıkarmalı, yoluna öyle devam etmeli ve sonunda kendine varmalı, kendini bilmeli Cyrano de Bergerac gibi.
Bugün size kalıpların dışına çıkarak bir tiyatro eserinden bahsetmek istiyorum: Cyrano de Bergerac. Fransız oyun yazarı Edmond Rostand tarafından kaleme alınan Cyrano de Bergerac, kısa bir süre içerisinde yazarının en ünlü eseri hâline gelir. İlk kez 28 Aralık 1897’de Paris’te sahnelenen Cyrano de Bergerac o tarihten itibaren Fransız tiyatrosu ve edebiyatı için yepyeni bir devrin başlangıcı olur. Rostand bu eseri 17. yüzyılda yaşamış filozof, müzisyen, fizikçi ve silahşor de olan derbeder şair Cyrano de Bergerac’tan esinlenerek kaleme almıştır. Cyrano de Bergerac pek çok dile çevrilmiş, pek çok ülkede başarıyla sahnelenmiştir, birkaç defa sinema filmi de çekilmiştir. Rostand Oyun boyunca Cyrano’nun diline hafızalardan silinmeyen replikler yerleştirmiştir. Filminde Rüştü Asyalı’nın dilinden dinlediğimiz şu tiradı unutulmazlar arasındadır:
“Ne yapmak gerek peki? Sağlam bir arka mı bulmalıyım? Onu mu bellemeliyim? Bir ağaç gövdesine dolanan sarmaşık gibi, önünde eğilerek efendimiz sanmak mı? Bilek gücü yerine, dolanla tırmanmak mı? İstemem!
Herkesin yaptığı şeyleri mi yapmalıyım Le Bret? Sonradan görmelere övgüler mi yazmalıyım? Bir bakanın yüzünü güldürmek için biraz şaklabanlık edip, taklalar mı atmalıyım? İstemem, eksik olsun!
Her sabah kahvaltıda kurbağa mı yemeli? Sabah akşam dolaşıp pabuç mu eskitmeli? Onun bunun önünde hep boyun mu eğmeli? İstemem! Eksik olsun böyle bir şöhret, eksik olsun!
Ciğeri beş para etmezlere mi “yetenekli” demeli? Eleştiriden mi çekinmeli? “Adım Mercuré dergisinde geçse” diye mi sayıklamalı? İstemem! İstemem, eksik olsun!
Korkmak, tükenmek, bitmek? Şiir yazacak yerde eşe dosta gitmek. Dilekçeler yazarak içini ortaya dökmek? İstemem, eksik olsun! İstemem, eksik olsun!
Ama şarkı söylemek, düşlemek, gülmek, yürümek? Tek başına? Özgür olmak! Dünyaya kendi gözlerinle bakmak. Sesini çınlatmak, aklına esince şapkanı yan yatırmak. Bir hiç uğruna kılıcına ya da kalemine sarılmak; ne ün peşinde olmak, para pul düşünmek; isteyince Ay’a bile gidebilmek?
Başarıyı alnının teriyle elde edebilmek?
Demek istediğim, asalak bir sarmaşık olma sakın. Varsın boyun olmasın bir söğüdünki kadar. Yaprakların bulutlara erişmezse bir zararın mı var?
– Dök içindeki öfkeyi dostum. Ama saklama benden, seni sevmediğini!
– Sus!”
Oyunun başkişisi olan Cyrano de Bergerac haksızlığa gelemeyen, gururlu, gözü kara, etkili ve güzel konuşan tanınmış bir silahşordur. Onun asıl hatırda kalmasını sağlayan özelliği burnunun normalden çok büyük olmasıdır. Kuzeni Roxane’a olan aşkını içine gömüp dış görünüşü yüzünden dile getirememiştir. Cyrano oyunda kendini şöyle tanıtır:
“Fakat ne halt etmeye girdi,
Ne halt etmeye girdi âlemin gemisine?..
Felsefeyi severdi, fizikten de anlardı,
Şairdi, musikide hayli behresi vardı.
Laf altında kalmazdı, yaman bir silahşordu;
Başkası hesabına bazen âşık olurdu.
Rahmetlinin Cyrano de Bergerac’tı adı;
Her şey olayım derken hiçbir şey olamadı!”
Cyrano’nun emrindeki Christian kendini iyi ifade demeyen yakışıklı bir silahşordur, o da Cyrano gibi Roxane’a âşıktır; fakat mizacı gereği suskundur, aşkını Roxane’a açmamıştır. Roxane Christian’dan hoşlanır ve ağabeyi gibi gördüğü kuzeni Cyrano’dan yardım ister ve olaylar bu andan itibaren ilginç bir hâl almaya başlar.
Bundan sonrasını merak edenler hikâyenin devamını kitaptan takip edebilir.
