Aşk imam, âşık cemaat.
Kad enâre’l-ışku li’I uşşâki minhâce’l-hüda
Sâlik-i râh-ı hakîkat ışka eyler iktidâ (Fuzûlî Dîvânı, g. 1/1)
Aşk, âşıklar için hidayet yolunu aydınlatır, hakikat yolunun yolcusu aşka iktida eyler.
Bu beyit, Fuzûlî Dîvânı’nın ilk gazelinin ilk beytidir. İlk gazelinin ilk beytinin ilk mısraını Arapça yazmıştır. Bu, Klasik Türk edebiyatında bir gelenektir.
Beyitte geçen kelimelere bakıp nasıl bir kompozisyon tertip ettiğini anlamaya çalışalım: Aşk, âşık, aydınlık, hidayet yolu, yolcu, yol, hakikat ve iktida.
Herkes gibi âşık bir yolcudur. Her yolcu gibi âşığın da yol aydınlığına ihtiyacı vardır. Bunun için de yolda uyması gereken kurallar vardır. Burada şeriat ve tarikat açısından da kuralları özelleştirmekte fayda vardır. Elbette ikisini birbirinden ayırmak mümkün değildir. Ancak daha derin ya da daha üst katlar için tarikat inceden ince yollar inşa etmektedir. Bunun için de uyulması gereken kurallar buyrulmaktadır.
Şeriat zahire bakar. Orada göze çarpan zühd ve takva hayatıdır. Ancak zühd ve takva bir vasıta değil, gaye olarak görülmektedir. En azından sufilerin eleştirilerinden biri de budur. Bu anlayışa göre belirli ibadetleri yerine getirdikten sonra eleğini asabilir, kafana göre takılabilirsin. Diğer tarafta tarikat ehli ise edebe ve muhabbete dayanan bir anlayışa sahiptir. Tarikata da şeriat kapısından girildiğini söyleyen sufiler, akıl ile yapacaklarını da yapar ancak kendilerini aşka kapatmazlar. Zira akıl masivaya yani kesret yani dünya hayatında yaşamanın kurallarını gösterir. Dünya yolunu aydınlatır. Ancak mavera, yani vahdet âleminin yollarını idrak edemez. Akıl sınırlıdır aşk ise sonsuzdur.
Bu izahtan sonra Fuzûlî’nin ne demek istediğini anlamaya çalışacak olursak şöyle diyebiliriz. Hakikat yolu aşk yoludur. Aşk, sadece âşıkların hidayet yolunu aydınlatır. Kim âşık ise o hakikat yolunun yolcusudur. Âşık bu yolda aşka iktida eylemektedir.
Burada iktida da önemli bir anahtardır. Cemaatle namaza Arapça niyet ederken niyetin bir yerinde “muktedien bi-hâza’l-imam” diye niyet ediyoruz. (Ramazan Yüce Hocam yıllar önce Nizip İmam Hatip Lisesi’nde öğretmenimizken bize böyle öğretmişti.😊) Cemaatin namaz için niyeti ne ise âşığın aşka niyeti odur. İmam tâbi olunduğu gibi tâbidir. Aksi halde aşk yolundan çıkacak veya yolu karanlığa bürünecektir.
Modern navigasyonların olmadığı çağlarda insanların yollarını aydınlatan ve onlara yol gösteren yıldızlar vardı. Hâlâ var ama biz bakmıyoruz artık. Modern karanlığımıza gömüldük. İşte modern karanlıkların olmadığı çağlarda gökyüzüyle araları iyi insanlar yıldızlara bakarak yollarını bulurlardı. Yıldızlarla yolu bulmanın hatırlattığı şu hadis-i şerifle nihayet verelim: “Benim ashabım yıldızlar gibidir. Hangisine uyarsanız doğru yolu bulursunuz.”
Ali Nihad Hocamızın dediği gibi “Ruhta o yıldız doğunca hakikat yolcusu onun yolunda gitmek mecburiyetindedir.”
